Programma Bavodag 2016

Elk jaar wordt door onze Vereniging een Bavodag georganiseerd. Meestal is dat de eerste zaterdag op of na 1 oktober, de naamdag van Sint-Bavo.

Dit jaar vindt de Bavodag plaats op zaterdag 1 oktober. De Grote of St.-Bavokerk is dan vrij toegankelijk voor iedereen.

img_016944Het model van de Bavotoren van Theo van Paradijs zal de hele dag tentoongesteld worden. Het model is verder geperfectioneerd.

Om 14.00 uur wordt het boek ‘Haarlem als Hollands Jeruzalem – De oorsprong van de toren van de Grote of St.-Bavokerk’ van Thomas von der Dunk op het hoogkoor gepresenteerd. Het boek is een uitgave van de Historische Vereniging Haerlem.

  

 Programma Bavodag, 1 oktober 2016

Tijd
11.30-11.50 carillonspel door stadsbeiaardier Rien Donkersloot
12.00-12.05 welkomstwoord door voorzitter Jean Laurey
12.05-12.25 optreden van gitarist Sjoerd van Houten
12.30-12.50 demonstratie van de slingerproef van Foucault
13.00-13.20 orgelconcert op het Müllerorgel door Gijs Boelen; op het programma staat muziek van de componist Niccolò Moretti (1763-1821)
13.30-13.50 optreden van het trombone-ensemble van het Conservatorium van Amsterdam
14.00-14.20 presentatie van het boek ‘Haarlem als Hollands Jeruzalem – De oorsprong van de toren van de Grote of St.-Bavokerk’ op het hoogkoor; aansluitend is het boek te koop
14.30-14.50 optreden van zangeres Nienke Oostenrijk, begeleid door Gijs Boelen op het Müllerorgel; op het programma staan ‘Una lacrima (preghiera) van Donizetti en ‘Tonat coelum cum furore’ van Piazza
15.00-15.20 optreden van het mannenkoor Barbers & Bishops; op het programma staat onder meer ‘Perfect day’ van Lou Reed en ‘God only knows’ van The Beach Boys, maar ook ‘Tes Beaux yeux’ van Sweelinck
15.30-15.55 demonstratie van de slingerproef van Foucault
16.00-16.20 optreden van het Camusette Consort o.l.v. Willem Mook; op het programma staan werken van Josquin des Prez (c. 1450-1521)
16.30-17.00 optreden van het jazzkwartet Rogier van der Tweel
Print dit artikel Print dit artikel

Gratis torenbeklimmingen volgeboekt

Tijdens de Open Monumentendagen op 10 en 11 september 2016  bestaat de mogelijkheid onder leiding van een gids de toren van de Oude Bavokerk gratis te beklimmen.

De torenbeklimmingen tijdens de Open Monumentendagen konden via onze website gereserveerd worden, zij zijn inmiddels volgeboekt. 

Buiten de Open Monumentendagen om kan een torenrondleiding tegen betaling worden aangevraagd, klik hier.

Uitzicht op het westen (fish eye foto).
Uitzicht op het westen (fish eye foto, klik op de foto voor een vergroting).

Voor torenbeklimmingen gelden de volgende regels:

  • Het aantal belangstellenden is veel groter dan het aantal beschikbare plaatsen. Daarom vragen wij u bij verhindering dit door te geven via de website.
  • U wordt verzocht 15 minuten voor aanvang aanwezig te zijn. Uw reservering vervalt als u niet op tijd bent.
  • De torenrondleiding vindt plaats onder leiding van een gekwalificeerde rondleider.
  • De rondleiding duurt ongeveer een uur en geschiedt op eigen risico.
  • De tocht naar de toren gaat over wenteltrappen in het hoofdgebouw en steile houten trappen in de toren, een goede conditie is een vereiste.
  • De toegang tot de toren is voor personen vanaf 12 jaar en tot 75 jaar.
  • Mensen met hartklachten of hoogtevrees mogen helaas niet deelnemen aan een beklimming.
  • Goed schoeisel is aan te raden en grote tassen kunnen niet mee naar boven.
  • Bij windkracht 7 of hoger gaan de torenbeklimmingen niet door.
  • De maximale groepsgrootte voor een torenrondleiding is 10 personen. Bij aanvragen voor meer dan 10 personen worden meerdere groepen gemaakt.
Print dit artikel Print dit artikel

Eerste Frans Hals Lezing

1 september 2016

 wordt weergegeven

Op 1 september 2016 is het 350 jaar geleden dat Frans Hals werd begraven in de Grote of St.-Bavokerk van Haarlem. Het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem grijpt dat moment aan om te beginnen met een nieuwe traditie: de tweejaarlijkse Frans Hals Lezing. De actualiteit van Hals als moderne meester en de recente ontwikkelingen in het onderzoek naar Hals zijn het uitgangspunt van de lezingenavond.

De avond omvat twee complementaire lezingen. Eerst wordt door een Frans Hals-kenner een toegankelijk wetenschappelijk betoog gehouden over een aspect van het werk van Frans Hals. Dit betoog wordt gevolgd door een in opdracht geschreven verhaal van een fictieschrijver over het leven of een werk van Frans Hals.

Het wetenschappelijk deel van de eerste Frans Hals Lezing komt voor rekening van emeritus-hoogleraar Eric Jan Sluijter. Sluijter was als docent Kunstgeschiedenis van de Renaissance en de Vroegmoderne tijd verbonden aan de Universiteit van Amsterdam en The Institute of Fine Arts, New York. In zijn lezing getiteld Frans Hals in the 21st Century gaat hij in op nieuwe ontwikkelingen in het onderzoek naar Frans Hals. De lezing van Eric Jan Sluijter is in het Engels.

Het fictieve verhaal wordt geschreven en verteld door Gerdien Verschoor. Zij is auteur en kunsthistoricus. In 2011 debuteerde zij met de roman De draad en de vliegende naald, gevolgd door haar tweede roman, De kop van Oskar Wronski. Momenteel werkt ze aan een non-fictieboek over de Poolse gravin Karolina Lanckoronska, die in 1994 twee Rembrandts schonk aan het Koninklijk Paleis in Warschau. De lezing van Gerdien Verschoor is in het Nederlands.

Kaarten
Toegangskaarten à € 7,50 zijn te verkrijgen via de (online) kassa van de Philharmonie in Haarlem. Vrienden van het Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem en Vrienden van de Grote of St.- Bavokerk betalen € 5,-. Graag uw uitgeprinte toegangsbewijs en Vriendenpas meenemen.

Programma

19.00 uur Inloop
19.30 uur Welkomstwoord Ann Demeester, directeur Frans Hals Museum | De Hallen Haarlem
19.45 uur Onthulling
20.00 uur Eerste Frans Hals lezing – Frans Hals in the 21st Century – door emeritus-hoogleraar Eric Jan Sluyter
20.30 uur Muzikaal intermezzo door het Frans Hals Kwartet
20.40 uur Lezing Gerdien Verschoor – auteur, kunsthistoricus en directeur CODART

Frans Hals 2

 

Website Frans Hals Museum

Print dit artikel Print dit artikel

Stipboek “De basilisken slaan toe!” gepresenteerd

Op 4 juni 2016 werd in het hoogkoor van de Grote of St.-Bavokerk het stripboek De basilisken slaan toe! gepresenteerd.

Wethouder Jur Botter nam het boek in ontvangst, gereserveerde boeken werden opgehaald en gesigneerd door auteur Aad Peters en tekenaar Eric J. Coolen.

John van der Wal van Haarlem 105 maakte er een video-impressie van:

De bijeenkomst werd afgesloten met een geanimeerde receptie.

Eerder werden Aad Peters (schreef het verhaal) en Penny Sandford (vertaalde het verhaal in het Engels) geïnterviewd door Geja Sikma van RTV-NH. Klik hier.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Presentatie van het stripboek De basilisken slaan toe!

Op 4 juni 2016 om 16.00 uur is het zover, dan presenteren de Vrienden in het hoogkoor van de kerk het eerste stripboek over de Oude Baaf.

“De Basilisken slaan toe!” werd geschreven door Aad Peters en getekend door Eric J. Coolen. Wethouder Jur Botter neemt het eerste exemplaar in ontvangst.

Inloop vanaf 15.30 uur, na afloop is er een receptie en kunnen gereserveerde boeken worden betaald en opgehaald. Eric J. Coolen en Aad Peters zijn beschikbaar om de boeken te signeren.

De Vrienden brengen met enige regelmaat publicaties uit, tot nu toe zijn het boekjes met veel tekst en weinig illustraties voor geïnteresseerden en kenners van de Grote Kerk. In februari 2014 ontstond het idee een stripverhaal uit te brengen. Een verhaal dat scholieren en volwassenen die van strips of Haarlem houden aanspreekt: een Bavomysterie.

Eerst werd een Tijdlijn van de Grote of St.-Bavokerk gemaakt dat een chronologisch overzicht geeft van de geschiedenis en gebeurtenissen in en rond de kerk. Een hulpmiddel voor de auteur van het stripverhaal.

Omslag BasiliskenMedio 2014 waren rondleider Aad Peters en Eric J. Coolen bereid gevonden het stripboek te ontwikkelen. Aad Peters beschikt over veel kennis van de Grote Kerk en gaat in het dagelijks leven met scholieren om. Hij verraste een ieder met een uitgewerkt verhaal inclusief ideeën voor de bijbehorende tekeningen. Eric tekent op herkenbare wijze, als hij de Grote Kerk neerzet zal die niet met een andere kerk verward worden.

De redactiecommissie bestond uit bestuursleden
Penny Sandford (vicevoorzitter/voorzitter rondleiders), Maarten Brock (externe betrekkingen en communicatie) en Jean Laurey (voorzitter).

Vanaf 2015 vonden maandelijkse voortgangsbesprekingen plaats. In het begin moest worden bepaald hoe de personages in het verhaal eruit zullen gaan zien. Daarna kon Eric goed aan de slag. Hij ging regelmatig op werkbezoek naar de kerk. Het overleg tussen Aad en Eric leidde tot kleine veranderingen in het verhaal, die soms grotere gevolgen hadden dan eerst was aangenomen.

BAVO_SoftCovers.inddPenny Sandford bood aan het boek in het Engels te vertalen. Dat is een intensief karwei, maar nu kwamen er de specifieke begrippen van het monumentale gebouw en de jeugdtaal bij die in het stripverhaal voorkomen. We hopen met de Engelstalige uitgave ook toeristen te bereiken.

In de slotfase werd grafisch vormgever Henk Tijbosch betrokken. Hij tekende voor de omslagen van de boeken, plaatste de tekstballonnen en kwam op de valreep met een leuk idee dat door de redactiecommissie (met extra werk voor Eric) werd overgenomen.

Uiteindelijk produceerde Eric ongeveer 400 tekeningen!
Het arbeidsintensieve tekenproces legt Eric J. Coolen uit in een korte video:

Op 4 juni 2016 is het zover, dan wordt een (in)spannende periode afgesloten en zullen we zien of het publiek het ook een leuk project vindt. Individuele reserveringen via de website en de vraag van boekhandels stemmen optimistisch.

Op de achterkant van het stripboek wordt het verhaal als volgt samengevat:

Emma, Falco, Tommy en hun ouders krijgen een rondleiding
door de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem. Als de rondleidster uitleg geeft
over een afbeelding van een basilisk gaat het mis. De rondleidster en de ouders
veranderen plotseling in houten beelden. Om ze weer tot leven te wekken,
moeten Emma, Falco en Tommy zeven raadsels oplossen.
Gaat dat ze lukken?

Haarlem heeft iets met beeldverhalen. De Stripdagen Haarlem 2016 (3 t/m 12 juni) vormen volgens het organisatiecomité het grootste en langstlopende strip-evenement van noordelijk Europa. De plaats en het moment van presentatie van ons stripboek kon niet beter zijn. We zijn benieuwd naar de ontvangst ervan hopen heimelijk dat het een verzamelobject zal worden.

Op 7 mei 2016 verscheen een groot artikel in het Haarlems Dagblad van de hand van kunstredacteur Jaap Timmers met de kop “Samen jagen op de Bavo-code”. Daarbij was deze foto geplaatst van de redactiecommissie.

foto United Photos/Paul Vreeker

V.l.n.r op de voorgrond
Aad Peters en Eric J. Coolen.
In de achtergrond
Jean Laurey, Penny Sandford en Maarten Brock.

Foto United Photos/Paul Vreeker

De boeken zijn vanaf 5 juni te koop in de volgende winkels:

Wij danken onze sponsoren voor hun bijdragen:

(klik op het logo voor informatie)

logo

Staal Haarlem

 

 

Print dit artikel Print dit artikel

Elfde-eeuwse Haarlemmer onder oude Bavo ontdekt

De in februari bij archeologische opgravingen in de Grote of St.-Bavokerk gevonden botten blijken uit de elfde eeuw te stammen. Daarmee zijn het de oudste menselijke resten die tot nu toe in Haarlem zijn gevonden.

Met deze samenvatting begint Richard Stekelenburg een artikel in het Haarlems Dagblad waarin hij praat met stadsarcheoloog Anja van Zalinge en Sem Peters.

Klik hier voor het hele artikel.

Print dit artikel Print dit artikel

Algemene Ledenvergadering 20 april 2016

De algemene ledenvergadering van de Vereniging Vrienden van de Grote Kerk vindt dit jaar plaats op woensdag 20 april in de Dorpskerk te Bloemendaal. De vergadering begint om 19.30 uur. De agenda vindt u in de bijlage bij de Bavokroniek van april 2016. Na het officiële gedeelte zal de voorzitter van de Stichting Vrienden van de Dorpskerk, mw. J.A. Patijn-Bijl de Vroe, ingaan op de geschiedenis van de Dorpskerk.

Voorafgaand aan de algemene ledenvergadering bieden wij u vanaf 19:00 uur een kopje koffie aan in het naast de Dorpskerk gelegen Kerkelijk Centrum op het adres Kerkplein 20, 2061 JD Bloemendaal.

Dorpskerk BloemendaalDe Dorpskerk dateert uit de 17de eeuw en is een van de oudste monumenten van Bloemendaal. In 1632 besloten Bloemendaalse buitenplaatsbezitters tot het bouwen van een kerk in het dorp Bloemendaal, speciaal voor de hervormde erediensten. Ook de Bloemendalers zelf wensten een ‘Predikhuys’. De eerste gemeenteleden waren linnenblekers en tuinlieden. Op 25 maart 1636, eerste paasdag, werd de eerste eredienst gehouden. Rondom de kerk lag het kerkhof met aan de ene kant de pastorie en aan de andere kant de diaconieschool met het huis van de schoolmeester. Op het sfeervolle Kerkplein zijn deze gebouwen nog steeds te herkennen.

Dorpskerk Bloemendaal interieurEen bijzondere bezienswaardigheid in de kerk zijn de gebrandschilderde ramen van de hand van Pieter Holsteyn, die geschonken werden door de kerkstichters en door de heer van Brederode, de Staten van Holland en de steden Haarlem, Alkmaar, Hoorn, Dordrecht, Beverwijk en Leiden.

De Dorpskerk is in gebruik van de Protestantse Gemeente van Bloemendaal en Overveen. Daarnaast zijn er regelmatig concerten en lezingen. Het interieur van de kerk is onlangs gerestaureerd en gerenoveerd.

Adres:
Kerkplein 1, 2061 JC Bloemendaal
Openbaar vervoer: Station Bloemendaal

Print dit artikel Print dit artikel

Werkzaamheden aan het carillon

Vanaf 14 februari tot en met 9 maart 2016 heeft het carillon van de Grote of St.-Bavokerk gezwegen.

Gedurende die tijd hebben er werkzaamheden plaatsgevonden aan het klavier waarmee de klokken bespeeld worden.

Omdat het klavier niet voldeed aan de hedendaagse normen voor ergonomie, zijn er aanpassingen verricht waardoor het bespelen een stuk makkelijker wordt. Vergelijk het met het werken achter een te laag (of te hoog) bureau; dat werkt niet lekker en op termijn veroorzaakt dat vaak klachten.
IMG_020873
De afstand van de manuaaltoetsen tot het pedaal is vergroot; daardoor is het bespelen een stuk gemakkelijker geworden.

IMG_020797Naast de afstand tussen het manuaal en pedaal is er ook gewerkt aan de bedrading tussen de toetsen en de klepels. Deze draden zijn geheel vervangen, waardoor er veel meer controle mogelijk is over de de klepels. Je kunt muzikale nuances daardoor veel beter realiseren.

IMG_020872Ten derde zijn de draadregelaars, waarmee de lengte van de draden af te stellen is, vervangen door nieuwere en handzamer exemplaren. De oude regelaars waren zeer arbeidsintensief en diverse regelaars waren versleten en liepen vast.

Als laatste is een van de kleine klokjes opnieuw vastgezet. Van deze kleine klok was de kroon afgebroken, waardoor een noodreparatie noodzakelijk was. Tijdens de laatste werkzaamheden krijgt de klok de definitieve bevestiging.

IMG_020817

 

Rien Donkersloot – Stadsbeiaardier gemeente Haarlem

Meer informatie:
Over het carillon
Video
Website Rien Donkersloot

Print dit artikel Print dit artikel

Archeologische vondsten in februari 2016

Archeologisch onderzoek

Door Anja van Zalinge – Stadsarcheoloog.
Maart 2016.

Anja van ZalingeDe puzzeltocht naar de contouren van de voorgangers van de Grote- of St. Bavokerk is in de eerste week van februari verder gegaan. Het onderzoek werd voor de derde keer uitgevoerd, en ook nu weer in vijf dagen. Elke keer een paar dagen, dat doen we vooral om het huidige gebruik van de kerk zo min mogelijk te verstoren.  Maar ook omdat het onderzoek net als een puzzel is, waarbij we steeds een stukje vinden, het grondig onderzoeken en erover nadenken om daarna weer een puzzelstukje te zoeken en  te leggen.

Afgelopen twee jaar vonden we de muren van een tufstenen en bakstenen kerk, voorloper(s) van de huidige kerk. Daarvan zijn de muren aan de zuidkant (2014) en de oostkant en deels de westkant (2015) gevonden. Dit jaar (2016) is de noordmuur onderzocht en hebben we gekeken of er nog een oude ingang van de toenmalige kerk  aanwezig is. Ook is geprobeerd om de oude restanten die we afgelopen zomer in een kelder onder de zeventiende eeuwse predikantenkamer onderzochten, op te zoeken buiten de kelder, in de kerk zelf.

De noordmuur hebben we goed kunnen blootleggen en bestuderen. Op de plek waar een ingang zou moeten zitten op basis van de afmetingen van kerken uit die tijd, was de muur inderdaad onderbroken. De groffe en rafelige toestand van de muur en het ontbreken van een mooie gladde afwerking, die je bij een ingang eigenlijk zou verwachten, doet ons nog wel een beetje twijfelen. Wat betekent dit? Het puzzelstukje is nog niet helemaal gelegd.

Aanzicht muren bij predikantenkamer
Aanzicht muren bij predikantenkamer

Datzelfde geldt voor de muur bij de predikantenkamer. De dertiende eeuwse kloostermoppen konden van deze kant helaas niet worden bekeken omdat we al snel last kregen van opwellend grondwater en omdat er restanten van een begraving op die plek lagen. Om hier goed te kunnen onderzoeken moet je eigenlijk grootser uitpakken en een groter oppervlakte openleggen, liefst met pompen.

 

 

De ingang in de muur
De ingang in de muur

Het onderzoek levert vooral muurwerk op en nauwelijks voorwerpen. Dat komt omdat de meeste grond, tot zo’n dikke twee meter onder de zerken, behoorlijk verstoord en verrommeld is door allerlei  graafwerkzaamheden in voorgaande eeuwen. En daarna zijn bijna alle begravingen verdwenen, daarvan vinden we alleen nog wat los botmateriaal.

Voor het eerst hadden we de tijd om de losse grond die onder de zerken werd uitgegraven op een zeef te verwerken. Op de zeef blijven alle aanwezige vondsten liggen. Vooral de allerkleinste, die je met de schep niet kunt zien, worden daardoor toch gevonden. Ook de vondsten die te klein zijn om met de metaaldetector  op te sporen blijven op de zeef achter.

Zeven van het opgespitte zand
Zeven van het opgespitte zand

Hierdoor zijn er dit jaar meer voorwerpen gevonden dan tijdens voorgaande onderzoeken, ook uit de diepste, oudste lagen. Er zijn veel kleine stukjes aardewerk, zeer nuttig voor het dateren van de bodem en de muurwerken. Maar ook veel oude knikkers, fragmenten van sieraden, spelden van de lijkwades, knoopjes en haakjes van kleding en munten kwamen tevoorschijn.

Enkele bijzondere vondsten zijn onder meer een stukje textiel met gouddraad, een muntgewichtje van de Antwerpse gouden munt de Nobel en een zeldzaam dertiende-eeuws muntje. De oudste vondst is een vuurstenen pijlpuntje uit de Steentijd. Die moet uit het strandwalzand, waar de kerk op is gebouwd, zijn gekomen. In de tijd ver voor Haarlemmers hier ter kerke gingen liepen er al jagers/verzamelaars op de plek die we nu Grote Markt noemen.

Drie voorbeelden van vondsten die gedaan zijn:

Vuurstenen pijlpunt

In de prehistorie bestond het gebied dat nu Haarlem heet uit hoge en droge strandwallen waarop uitgestrekte bossen groeiden. Tussen de strandwallen lagen grote veenmoerassen. De eerste mensen kwamen in de late steentijd (3600 – 2000 v. Chr.)uit het de omgeving van het Gooi en de Utrechtse Heuvelrug naar de kust. Zij waren jagers en verzamelaars. Ze woonden in hutjes en trokken van plek naar plek. Die hutjes bouwden ze op de hoge strandwallen, daar konden ze  droog wonen en uitstekend  jagen en vissen. In Haarlem vinden we vooral bewijzen van hun aanwezigheid door de (vuur)stenen gebruiksvoorwerpen die we  aantreffen in het strandwalzand.  De in Haarlem gevonden vuurstenen pijlpuntjes zijn op een hand te tellen.  Daarom is de vondst van dit pijlpuntje zeker bijzonder te noemen.

Gouddraad/brokaat

Textiel vinden we nauwelijks bij begravingen tot nu toe. Dat komt omdat mensen lange tijd alleen in lijkwades werden gegraven en diezijn in het zand van de bodem vergaan. Maar ook daarna, als men in de eigen kleding wordt begraven, vinden we weinig daarvan terug. In de Bavo zijn de meeste begravingen verdwenen, dus de kans op restanten van kleding is nihil. Toch hebben we twee fragmenten textiel  gevonden. Een daarvan is een stukje brokaat. Brokaat is een zijdeweefsel met ingeweven figuren, meestal met goud-of zilverdraad. Het gouddraad is bij dit fragment nog goed zichtbaar. Het is zeker van een ‘rijke stinkerd’ geweest, want dit is een duur soort textiel.

Muntgewichtje

Laat 16e eeuw

Lange tijd waren er bij de handel in Haarlem vele, verschillende valuta in omloop. Hierdoor was de geldwisselaar een bekend verschijnsel in het stadsbeeld. Bij hem kon men allerlei soorten valuta wisselen. De geldwisselaar gebruikte muntgewichtjes om te bepalen van welke valuta een munt was en het waard was.

Het gewichtje dat in de Bavo is gevonden is van een Antwerpse munteenheid, de nobel. Dat is een gouden munt met daarop een schip afgebeeld. Op het gewichtje staat aan de ene kant het schip en aan de andere kant het Antwerpse handje. Het gewichtje is net als de munt 6,7 gram.

Print dit artikel Print dit artikel

Toespraak bij de presentatie Bavodeel Grafmonument Brunings & Conrad

Toespraak door Willem R. de Jong ter gelegenheid van de presentatie van het Bavodeel over het grafmonument van Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad in de Grote of St.-Bavokerk op 12 december 2015.

Het is al weer ruim een jaar geleden dat hier op deze plek aandacht werd besteed aan de restauratie en terugplaatsing van het grafmonument voor Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad. Vorig jaar, 22 augustus 2014, vertelde Theo van de Gazelle, plaatsvervangend directeur-generaal van Rijkswaterstaat al het één en ander over de verdiensten van vooral Christiaan Brunings, grondlegger van wat thans Rijkswaterstaat heet, voor de waterbeheersing in Nederland. En ik mocht toen wat vertellen over de geschiedenis van het grafmonument van deze twee befaamde waterbouwkundigen. Ik heb toen o.a. duidelijk proberen te maken dat het eigenlijk om twee gedenktekens gaat, het ene – de urn bovenop het monument voor Brunings en het andere, een grafmonument voor Conrad met een bijzonder fraai basreliëf waarop de uitwateringssluizen in Katwijk worden uitgebeeld. Mijn verhaal van toen keert uiteraard terug in deeltje 13 van de Bavoreeks zoals dat thans wordt gepresenteerd. Vandaag wil ik enkele ander accenten leggen.
De relatie tussen Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad en hun werk ten behoeve van het hoogheemraadschap Rijnland kwamen indertijd wat minder goed uit de verf. Maar we staan hier wel bij een grafmonument waar beiden zijn begraven. En wat aan dit monument het meest de aandacht trekt betreft een groot waterbouwkundig project van Rijnland.

Christiaan Brunings was ten tijde van zijn overlijden in 1805 niet alleen “Directeur-Generaal der Rivier- en Zeewerken der Bataafsche Republiek”, maar ook “Generaal Opziener” van het Hoogheemraadschap Rijnland. Zijn protegé en leerling Frederik Willem Conrad volgde hem na zijn dood direct in de laatste functie op. Een kleine twee jaar later werd Conrad ook benoemd in de nieuw ingestelde functie van “Inspecteur-Generaal van de Waterstaat van het Koninkrijk Holland”. Maar op 6 februari 1808 overlijdt Conrad aan de gevolgen van roodvonk. Hij werd slechts 38 jaar oud en overleed nog geen drie jaar na Brunings. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat Van de Gazelle over Conrads eigen bijdrage aan de Nederlandse waterstaat niet zo veel te melden had.

Kort geleden was hier in deze kerk de tentoonstelling “Zullen we vrienden worden” ter gelegenheid van het veertig jarig bestaan van de Vereniging Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk. Op die tentoonstelling werd ook aandacht gevraagd voor de restauratie van het monument van Brunings en Conrad. Daar viel o.a. te lezen:

Brunings had een pupil, in de persoon van de in 1770 geboren Willem Frederik Conrad. Hun relatie had veel weg van die van een vader en zoon. Conrad ging in 1797 zelfs met zijn gezin bij Brunings inwonen in Spaarndam.

Bij de mededeling dat Brunings was als een vader voor Conrad heb ik niets op te merken. Het verhaal dat Conrad met zijn gezin bij Brunings zou hebben ingewoond heb ik vaker gelezen. Maar het is wel een sprookje. Om dit duidelijk te maken ga ik even terug naar de periode waarin Brunings bij Rijnland in dienst kwam.

Christiaan Brunings leerde de wereld van de waterstaat kennen via Jan Noppen, “toeziener” van het Hoogheemraadschap Rijnland te Spaarndam. Noppen onderwees hem o.a. in sterrenkunde, meteorologie en waterbouwkunde. Noppen overleed in november 1764 en Brunings solliciteerde met succes op de ontstane vacature. Ik citeer:

In het volgende jaar 1765, op den 25sten Mei, en dus in het 29ste zijnes ouderdoms, werd hij in deszelfs plaats aangesteld als Toeziener van het hoogheemraadschap van Rijnland, in het kwartier van Spaarndam, en vervolgens bij verwisseling, met den heer Jan Engelman, die destijds in diezelfde hoedanigheid op halfwege Haarlem geplaatst was, op den 2den Julij van datzelfde jaar, als Toeziener op den Spaarndamschen dijk en de sluizen bij den huize Zwanenburg, op welk gemeene-landshuis van Rijnland hij dan ook vervolgens, tot aan zijnen dood, en dus omtrent 40 jaren, zijn verblijf gehad heeft.

Deze woorden komen uit een Prijsverhandeling, betreffende het leven en de verdiensten van Christiaan Brunings van de hand van niemand minder dan zijn leerling en opvolger Conrad. Kortom, naar het mij dunkt, een tamelijk onverdachte bron. Kennelijk is Brunings al heel kort na zijn aanstelling als toeziener van Rijnland te Spaarndam verhuisd naar het gemeenlandshuis in Halfweg, Huize Zwanenburg.
Frederik Willem Conrad werd in 1769 in Delft geboren. Hij werd op jonge leeftijd wees en werd opgeleid tot ingenieur van de genie. In 1787 werd Conrad, toen nog slechts achttien jaar oud, benoemd tot adjunct-landmeter in Holland. Hierdoor kwam hij in contact met Brunings en werd al snel diens assistent. In 1796 werd Conrad onder Brunings, die hem inmiddels als zijn rechterhand beschouwde, aangesteld als adjunct-generaal opziener van Rijnland. Hij betrok toen het gemeenlandshuis te Spaarndam, de dienstwoning waar Brunings zo’n dertig jaar daarvoor slechts een paar maanden had gewoond.

Maar ik stap met zevenmijlslaarzen over naar het laatste project van Rijnland in de voorbereiding waarvan Brunings en Conrad betrokken waren. Dit is de uitwatering bij Katwijk. Brunings was aanvankelijk van mening geweest dat de uitwateringsproblemen van Rijnland zouden kunnen worden opgelost door en extra spuisluis bij Halfweg, maar van deze extra sluis is het nooit gekomen. Ook plannen om de Haarlemmermeer in te polderen werden toentertijd als technisch nog te riskant beschouwd. Een andere optie was de aanleg van een uitwatering naar zee bij Katwijk. Maar het duurde wel even tot daartoe besloten werd. Conrad was voorstander van dit project. Brunings overleed kort na het begin van de werkzaamheden, die onder leiding stonden van Conrad.

En hiermede kom ik weer terug op het grafmonument van Brunings en Conrad. Meer in het bijzonder, het basreliëf:

Relief BenC IMG_015956 zw

Afb. 1 – Basreliëf van Jozef Geefs op het grafmonument voor Frederik Willem Conrad.

 Tijdens de al gememoreerde tentoonstelling “Zullen we vrienden worden” viel over dit reliëf te lezen:

Rechts staat Poseidon [Neptunus] afgebeeld, de god van de zee en beschermer van de wateren. Hij vaart op de golven van de Noordzee in een bootje dat wordt voortgetrokken door twee zeepaarden en wordt vergezeld door zijn zoon Triton, een meerman. Links op het reliëf rust Demeter, de godin van de landbouw, met haar rechterarm op een kruik, waaruit het water van de Rijn stroomt. In haar linkerhand houdt zij de hoorn des overvloeds …

Wel, dit is wat mij betreft een prima beschrijving. Maar ik zou er nog wat aan willen toevoegen. Ik denk namelijk dat ik de eerste ben die de vrouwenfiguur links op het reliëf heb aangeduid als de godin Demeter. Wolff sprak heel lang geleden rijkelijk vaag van “een vrouwenbeeld, voorstellenden den verbeterden landbouw van Rijnland”. En daar was ook wel aanleiding toe. Demeter is de godin van de landbouw, maar breder ook moeder aarde en godin van de vruchtbaarheid. Ze wordt gewoonlijk staande afgebeeld als een wat moederlijk figuur met in haar hand een bosje tarwearen of soms ook de hoorn des overvloeds. Bij mijn weten nooit als een jonge vrouw zittend met een stroomkruik onder haar arm. Ik heb indertijd proberen te achterhalen waar deze afbeelding aan was ontleend; evenwel niets gevonden.

Maar een paar maanden geleden, toen ik mijn manuscript eigenlijk al had afgesloten, attendeerde Jean Laurey me op een medaille uitgereikt aan de genodigden bij de ingebruikname van de uitwatering te Katwijk:

Bronzen herinneringsmedaille

Afb. 2 – Bronzen herinneringsmedaille ingebruikstelling van de uitwatering te
Katwijk in 1807 (Historische Collectie Hoogheemraadschap Rijnland).

De voorzijde van de medaille toont een zittende stroomgod met onder zijn rechterhand een kruik waaruit rivierwater stroomt en in zijn linkerhand de hoorn des overvloeds. Deze stroomgod verbeeldt de Rijn. Daarnaast verschijnt ook Neptunus vergezeld door Triton. Het geheel symboliseert zoals het randschrift zegt het herstel van de oude monding van de Rijn. De achterkant van de medaille toont de toenmalige buitensluis.
Beeldhouwer Jozef Geefs heeft in het basreliëf voor het grafmonument de afbeeldingen op voor- en achterkant van de medaille samengenomen. Maar tegelijkertijd is de zittende stroomgod met stroomkruik en hoorn des overvloeds vervangen door een lieflijk neergevlijde Demeter, godin van de landbouw voorzien van dezelfde attributen.
Deze vervanging valt goed te begrijpen. Immers, de Oude Rijn werd al in 1122 bij Wijk bij Duurstede van de Rijn afgedamd. M.a.w. de Rijn die via de uitwateringssluizen van Katwijk opnieuw verbonden werd met de Noordzee was al heel lang niet meer vadertje Rijn. Afwateringskanaal en sluizen dienden enkel en alleen de uitwatering van Rijnland. Het hoogheemraadschap nam de kosten voor de aanleg dan ook volledig voor zijn rekening. Demeter, de godin van de landbouw, staat voor Rijnland en zijn toegenomen vruchtbaarheid als gevolg van de verbeterde uitwatering.

Tot slot nog één opmerking. Frederik Willem Conrad overleed zeer vroegtijdig, kort nadat hij was aangesteld als hoofdopziener van Rijnland en directeur-generaal van de Nederlandse Waterstaat. Dit maakt, misschien mede doordat hij heel lang onder Brunings met hem heeft samengewerkt, dat hij altijd in de schaduw van Brunings zal blijven staan. In rekening brengende de verdiensten van beide waterbouwkundigen is het naderhand toegevoegde gedenkteken voor Conrad, naar mijn bescheiden mening, toch wel wat erg groots uitgevallen vergeleken met dat voor Christiaan Brunings. Maar dit komt geheel voor rekening van Frederik Willem Conrad jr., jongste zoon en naamgenoot van Frederik Willem Conrad.

Hier wou ik het voor dit moment maar bij laten. Voor de rest van het verhaal verwijs ik u naar het boekje.

Deze toespraak is ook als pdf document beschikbaar: 

 

Print dit artikel Print dit artikel

Nieuw Bavodeel over het grafmonument van Brunings en Conrad

Tijdens de derde Adventszaterdag op 12 december 2015 vindt in de viering, voor het grafmonument van Brunings en Conrad om 15:00 uur de presentatie plaats van het 13e deel in de Bavoreeks: Het grafmonument van Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad in de Grote of St.-Bavokerk te Haarlem.

Bavo omslag _13Het Bavodeel is geschreven door Willem R. de Jong, voorzitter van het college van kerkrentmeesters van de Protestantse gemeente Haarlem-centrum.

De publicatie volgt op de restauratie van het grafmonument dat vorig jaar werd afgerond.

Tijdens de feestelijke bijeenkomst op 22 augustus 2014 in de Grote Kerk ter afsluiting van de restauratie gaf Willem de Jong in een toespraak een inkijkje in zijn speurwerk naar de geschiedenis van het grafmonument. Het verslag daarover dat nu uitkomt als deel 13 van de Bavoreeks is opmerkelijk, met onverwachte spelers, die soms schuil gaan achter een pseudoniem.

Het Bavodeel is voor leden op vertoon van hun lidmaatschapskaart gratis op te halen bij de Vriendentafel in de kerk. Het is ook in de winkel van de kerk te koop.

Print dit artikel Print dit artikel

Hannie Schaft herdenking

Sybrand Buma als Gastspreker op Herdenking zondag 29 november 2015. Eénmalig in de Grote of St.-Bavokerk.

HannieSchaft3Het bestuur van de Stichting Nationale Hannie Schaftherdenking nodigt u uit om op zondag 29 november a.s. Hannie Schaft te herdenken éénmalig in de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem, op de tijd en de plaats waarvandaan 70 jaar geleden Hannie Schaft werd herbegraven. Bij deze herbegrafenis waren destijds Koningin Wilhelmina, Prins Bernard en Prinses Juliana, het voltallige kabinet en duizenden mensen aanwezig.

Het Herdenkingsprogramma begint om 13:00 uur. Inloop vanaf 12:00 uur.
Aansluitend is een Stille Tocht naar het Kenaupark. Aldaar wordt de plechtigheid met een kranslegging afgesloten.

Op het programma staat -naast diverse solisten- het Koninklijk Haarlems Mannenkoor Zang en Vriendschap dat destijds ook optrad op de Herbegrafenisdienst in 1945. Gastspreker is Sybrand Buma, Voorzitter van de Tweede Kamer fractie van het CDA. Bovendien zullen vertegenwoordigers van drie generaties over hun banden met de Tweede Wereldoorlog vertellen.

Bronnen:
hannieschaft.nl
joodsmonumenthaarlem.nl

Print dit artikel Print dit artikel

“Ik ben een Haarlemse jongen” op de speeltrommel van het carillon

Twee keer per jaar wordt de speeltrommel van het carillon voorzien van nieuwe melodieën, de trommel wordt dan ‘verstoken’.

Vooraf zijn de melodieën door stadsbeiaardier Rien Donkersloot geselecteerd en zo nodig aangepast voor het carillon.

Bavo speeltrommel (8)

Vlnr: Hans Terlouw, Rien Donkersloot, Arent van Heems

De traditie staat toe dat er naast klassieke muziek ook moderne en populaire muziek ten gehore gebracht kan worden.  Gymnopedie 1 van Erik Satie en Ik ben een Haarlemse Jongen van Jac. C. Stolwijk vallen in deze categorieën en staan de komende zes maanden op de speeltrommel.

Het programma van de speeltrommel sinds oktober 2015:

– Hele uur: Barcarolle (uit: The Seasons, Op. 37), Pjotr Iljitsj Tsjaikovski (1840-1893)
– Kwart over het hele uur: Gymnopedie 1, Erik Satie (1866-1925)
– Halve uur: Andante in F KV 616, Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791)
– Kwart voor het hele uur: Ik ben een Haarlemse Jongen, Jac. C. Stolwijk

Alle arrangementen: Rien Donkersloot, stadsbeiaardier

“Ik ben een Haarlemse jongen” is vooral bekend door uitvoeringen van het Haarlemse Ampzing Genootschap.

Wilt u zelf een bepaalde melodie op de speeltrommel hebben?
Dat kan; dien uw verzoek in bij de stadsbeiaardier, via: www.riendonkersloot.nl of riendonkersloot@hotmail.com

Naast de melodieën van de speeltrommel bespeelt Rien Donkersloot de beiaard van de Bavo twee keer per week:

Maandagen: 12:00 – 13:00 uur
Vrijdagen:  12:45 – 13:45 uur

Via deze link is een korte amateurvideo van de speeltrommel te zien.

Voor een video over het carillon, klik hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Terugblik op de Bavodag 2015

“Ik zat in het decor van het verhaal”

Op zaterdag 3 oktober opende Frans Thomése de Bavodag 2015.

Bavodag IMG_5784De gelauwerde schrijver las zijn verhaal ‘Influisteringen’ voor. In dit fictieve verhaal heeft de auteur een bijzondere ontmoeting met zich zelf maar ook met de organist van de kerk. Ademloos werd naar hem geluisterd; iemand verzuchte na afloop: “Zo iets bijzonders heb ik nog nooit meegemaakt: ik zat in het decor van een verhaal terwijl het werd voorgelezen door de schrijver zelf: ongelooflijk!”. In ‘Influisteringen’ refereert de schrijver overigens zijdelings aan de muziek van Olivier Messiaen hetgeen een mooie aanleiding was om de stadsorganist te vragen iets van deze grootmeester te spelen op het orgel. Dat wilde Jos van der Kooy natuurlijk heel graag doen maar een gebroken pink belette het hem. Leerling Evan Bogerd nam de rol van uitvoerend musicus graag van hem over.

Bavodag IMG_5795De Bavodag werd drukbezocht. Op elk half uur werd er geconcerteerd in kerk. Accordeonduo Toeac maakte indruk met Bach en Grieg en begeleidde sopraan Martha Bosch in liederen van Poulenc en Piazolla.

Bavodag IMG_5797Stil werd het in het hoogkoor toen kamerkoor Doulce Memoire de volledige dubbelkorige mis van Frank Martin uitvoerde.

Bavodag IMG_5800O.l.v. Anton Pauw musiceerde de Oude Bavo Cantorij.

De predikant van de kerk, Bernard Luttikhuis, verzorgde de epiloog. Grote belangstelling was er voor de demonstraties van de Proef van Foucault en veel mensen namen de kans waar om de tentoonstelling in de kooromgang te bezoeken en de film over het carillon te bekijken die permanent draait in de Grafkapel.

Bavodag IMG_019766'Het was een heerlijke dag, een dag die al vroeg begon met een optreden door het Ampzing Genootschap op de Oude Groenmarkt en verlevendigd werd door spel van stadsbeiaardier Rien Donkersloot.


De tentoonstelling Zullen we vrienden worden is nog te zien tot en met 12 november 2015.

InfluisteringenHet verhaal ‘Influisteringen’ is uitgegeven door onze vereniging. Samen met een prent van Jaap Ploos van Amstel is een prachtige hand gezette bibliofiele uitgave tot stand gekomen. Belangstellenden kunnen een genummerd en door de auteurs gesigneerd exemplaar kopen voor € 20. De oplage is klein, maar er zijn nog exemplaren beschikbaar. Intekenen kan via deze website: klik hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Programma Bavodag

Elk jaar wordt door onze Vereniging een Bavodag georganiseerd. Meestal is dat de eerste zaterdag na 1 oktober, de naamdag van Sint Bavo.

Dit jaar vindt de Bavodag plaats op zaterdag 3 oktober.
De Grote of St.-Bavokerk is die dag vrij toegankelijk voor iedereen.

Naar aanleiding van ons 40-jarig jubileum is gedurende de gehele dag de tentoonstelling “Zullen we Vrienden worden?” in de kooromloop van de kerk te zien. De Heilig grafkapel is open voor publiek waar onze nieuwe video over het carillon van de Grote Kerk is te zien. De tentoonstelling is t/m 12 november 2015 te bezichtigen.
Tijd Locatie Uitvoerenden/programma
11.00 – 11.30 Oude Groenmarkt nr. 9 Ampzing Genootschap
11.30 – 11.50 Carillon Stadsbeiaardier Rien Donkersloot
12.00 – 12.05 Schip Welkomstwoord door Jean Laurey – voorzitter Vrienden van de Grote Kerk
12.05 – 12.20 Schip Opening door P.F. Thomése, de schrijver leest zijn verhaal “Influisteringen”.
12.30 – 13.00 Müllerorgel Orgelexcursie door stadsorganist Jos van der Kooy, met orgelbespeling door Evan Bogerd.
13.00 – 13.15 Noordertransept Demonstratie van de Slingerproef van Foucault
13.30 – 14.00 Hoogkoor Accordeonduo Toeac m.m.v. sopraan Martha Bosch
14.00 – 14.15 Noordertransept Demonstratie van de Slingerproef van Foucault
14.30 – 15.00 Hoogkoor Kamerkoor Doulce Memoire o.l.v  Felix van den Hombergh
15.00 – 15.15 Noordertransept Demonstratie van de Slingerproef van Foucault
15.30 – 16.00 Hoogkoor Oude Bavocantorij o.l.v. Anton Pauw m.m.v. organist Christiaan de Vries en sopraan Martha Bosch
16.00 – 16.15 Noordertransept Demonstratie van de Slingerproef van Foucault
16.30 – 17.00 Viering Huis van Waarden: Bernard Luttikhuis, spreker en een baroktrio bestaande uit Helen Tillmans, hobo – Dymphna Dooremaal, fagot – Anton Pauw, orgel. Thema: “Zonder fouten is niemand volmaakt”.
17.00 Sluiting
Print dit artikel Print dit artikel

40-Jarig jubileum van de Vrienden uitgebreid gevierd

vriendenbavo40jr250 – 300 Belangstellenden waren afgelopen vrijdagavond 25 september aanwezig om het robijnen jubileum van de vereniging te vieren. De gemeente Haarlem was vertegenwoordigd door burgemeester Bernt Schneiders en wethouder Jack van der Hoek, tevens locoburgemeester.  Het College van Kerkrentmeesters werd vertegenwoordigd door haar voorzitter Willem R. de Jong. Voorts bevonden zich ereleden, leden, vrijwilligers, ex-rondleiders en ex-bestuursleden onder de aanwezigen.

Onderweg naar de kerk werden de belangstellenden getrakteerd op carillonspel door stadsbeiaardier Rien Donkersloot. In de kerk introduceerde ceremoniemeester Gerrit Bosch de avond, waarna voorzitter Jean Laurey de aanwezigen een indruk gaf over het ontstaan van de vereniging, de projecten en evenementen die achter de rug liggen en nabije toekomstplannen.

Bavoreeks nr 12

IMG_8297Deel 12 in de Bavoreeks over de familiewapens in het hoogkoor werd gepresenteerd door ex-voorzitter Steef Kaatee. Gerrit Bosch leidde de video over het carillon in die Marcella Kuiper in opdracht van de Vrienden heeft vervaardigd.

IMG_8309Anton Pauw bespeelde op bijzondere wijze het koororgel en verving daarmee de geblesseerde Jos van der Kooy, die gelukkig wel aanwezig kon zijn. Er werd genoten van het koororgel, ook al omdat het zonder versterking uitstekend te verstaan is.

 

IMG_8320IMG_8321

Na een korte toespraak onthulde burgemeester Bernt Schneiders met kunstschilder Harmen Duyvis het organistenbord dat achter de vlag van Haarlem verborgen was. Een bord dat een overzicht geeft van de organisten die de afgelopen 600 jaar de grote orgels van de kerk bespeeld hebben.

IMG_8346Op de foto, v.l.n.r: stadsorganisten Jos van der Kooy, Piet Kee en Anton Pauw.

Aansluitend schonk Jean Laurey het bord aan de kerk, vertegenwoordigd door Wim de Jong. Met deze handelingen was de tentoonstelling “Zullen we vrienden worden” officieel geopend. De tentoonstelling blijft t/m 12 november 2015 in de kerk aanwezig.

IMG_5751'IMG_5746'

 

 

 

 

 

De avond werd afgesloten met een geanimeerde receptie gedurende welke een gelegenheidskoor van rondleiders/sters op initiatief en onder leiding van ex-rondleider Alex Puts Gregoriaanse liederen uitvoerde rond de onlangs geconserveerde koorlezer Pelikaan in het Hoogkoor. Een verrassing waar vrijwel niemand op gerekend had!

Foto's: Thijs van Bruggen
Print dit artikel Print dit artikel

Jubileumavond: 40 jaar Vrienden

Zullen we Vrienden worden?

Vriendenavond | Koororgelconcert | Bavodeeltje | Carillonconcert en -video | Organistenbord | Tentoonstelling – gratis toegang

vriendenbavo40jrOnze Vereniging bestaat 40 jaar, een robijnen jubileum. Dat wordt op 25 september 2015 feestelijk gevierd.

Het wordt een bijzondere avond, met meerdere premières.

Onderweg naar de Bavo worden bezoekers vanaf 19.00 uur door stadsbeiaardier Rien Donkersloot getrakteerd op carillonspel.

Binnen zal een nieuw Bavodeeltje over de dorsaalwapens op het hoogkoor het licht zien. Gevolgd door de première van een korte video over het carillon. Traditiegetrouw bespeelt Jos van der Kooy het koororgel. Nieuw is het organistenbord, dat door burgemeester Bernt Schneiders onthuld zal worden.

Met deze handeling wordt de tentoonstelling Zullen we Vrienden worden? geopend die inzicht geeft in het doen en laten van de Vrienden in de afgelopen 40 jaar. De rondleidingen, publicaties, concerten, restauraties, enz.

Op de tentoonstelling is ook de bibliofiele uitgave over de Grote Kerk van P.F. Thomése en Jaap Ploos van Amstel te bewonderen. Tekenaar Eric J. Coolen laat zien hoe de tekeningen voor het stripverhaal over de Bavo tot stand komen.

We nodigen u gaarne uit de bijeenkomst bij te wonen. Mocht u nog geen Vriend zijn, dan is dit een uitstekende gelegenheid dat te worden!

Het programma van de jubileumavond op 25 september is als volgt:

19.00 uur -
19.20 uur
Carillonconcert
door Rien Donkersloot, stadsbeiaardier van Haarlem.
19.10 uur Deuren open (Oude Groenmarkt)
19.30 uur Welkomstwoord
door Jean Laurey, voorzitter van de vereniging.
19.40 uur Presentatie van het boekje ‘De dorsaalwapens op het hoogkoor van de Grote of Sint-Bavokerk’
door Steef Kaatee, ex-voorzitter van de vereniging.
19.50 uur Presentatie en vertoning van de video over het carillon
door Gerrit Bosch, bestuurslid van de vereniging.
20.05 uur Bespeling van het koororgel
door Jos van der Kooy, stadsorganist van Haarlem.
20.20 uur Opening van de jubileumtentoonstelling ‘Zullen we vrienden worden?’
door Bernt Schneiders, burgemeester van Haarlem.
20.30 uur Bezichtiging van de tentoonstelling,
gevolgd door een hapje en een drankje.

We hopen dat de tentoonstelling voor velen reden zal zijn ook lid te worden van onze Vereniging. Een Vereniging die bijdraagt aan de instandhouding en verbetering van het monumentale kerkgebouw en haar inventaris.

Print dit artikel Print dit artikel

Grote belangstelling voor carillon- en koororgelconcert

Zondag 19 juli 2015 – Klokslag half drie opende emeritus stadsbeiaardier Bernhard Winsemius met een suite voor luitsolo, zijn carillonbespeling. In de Haarlemse Wijngaardtuin luisterde een grote schare geïnteresseerden naar het excellente spel van deze ras-musicus.
IMG_5186 wIJNGAARDTUIN
De Wijngaardtuin met prachtig uitzicht op de Bavo als luisterplaats voor het carillonconcert
Het was er sfeervol, het mooie weer werkte mee en iedereen luisterde terwijl de ogen gericht waren op die magistrale kerk met zijn bijzondere toren. Bach, Mozart en C Ph. E. Bach: de muziek dwarrelde door de lucht en trakteerde het publiek in de tuin.

Daarna trok het grote gezelschap naar de kerk voor het vervolg van dit concert, het tweede in de Vrienden-serie. Winsemius speelde hier werk van Scheidemann, Van Kerkhoven en Krebs. De belangstelling voor het concert was groot, bijna stoelen te kort. En ook hier werd ademloos geluisterd naar dat bijzondere koororgel en zijn bespeler, Bernard Winsemius, een klasse apart.

Bernard Winsemius (l) in gesprek met Gerrit Bosch
Bernard Winsemius (l) in gesprek met Gerrit Bosch

De serie koororgelconcerten wordt georganiseerd en financieel mogelijk gemaakt door de Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk.

Een lidmaatschap van de Vrienden kost slechts € 14,00 per jaar.
Als u ook Vriend wilt worden, klik dan hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Het eerste koororgelconcert van 2015

Op zondag 28 juni bespeelden Dick Koomans en Yu Nagayama het koororgel van de Grote of St.-Bavokerk.

IMG_5002''Voorafgaande aan het concert hield Gerrit Bosch een kort interview en gaf Dick Koomans een toelichting.

 

Het muzikale echtpaar trakteerde het publiek op sprankelend spel in een heel gevarieerd programma.

Beurtelings bespeelden zij het licht ontvlambare klavier van dit kleine orgel maar er stonden ook werken voor quatre-mains op het programma, zoals dansen van Bach uit diens Ouverture nr 1 en het trio in D opus 38 van Haydn. Heel subtiel en muzikaal vertolkt.

IMG_5014'Het concert werd besloten met twee delen uit Mozarts Eine kleine Nachtmuziek. Vertederend mooi uitgevoerde Music for the Millions!

Circa 150 mensen waren speciaal voor dit concert naar de Bavo gekomen maar ook toevallig binnenlopende bezoekers wentelden zich in de lieflijke klanken van dit charmante orgel.

Na afloop verzuchtte een bezoeker “het was een cadeautje, dit concert”. En dat was het!

 

Op 19 juli is het volgende koororgelconcert gepland. Dan bespeelt Bernard Winsemius eerst het carillon en daarna het koororgel. Aanvang 14.30 uur.

De serie koororgelconcerten wordt georganiseerd en financieel mogelijk gemaakt door de Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk.

Een lidmaatschap van de Vrienden kost slechts € 14,00 per jaar. Als u ook Vriend wilt worden, klik dan hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Zomeravondmuziek in de Grote Kerk

Van 31 mei t/m 27 september iedere zondagavond Vespermuziek.

De concerten op het koororgel worden mogelijk gemaakt door de Vrienden:

P1010704 (1)Zondag 28 juni 14:30 uur
Dick Koomans & Yu Nagayama, orgel 4-handig

Zondag 19 juli 14:30 uur
Bernard Winsemius, orgel en beiaard

Zondag 30 augustus 14:30 uur
Laurens de Man, orgel

Vrijdag 25 september 20:00 uur (vriendenavond)
Jos van der Kooy, orgel

Zondag 27 september 14:30 uur
Kamerkoor Cantate Venlo o.l.v. Dion Rutten
Anton Pauw, orgel


Klik hieronder voor het programma:


 

Print dit artikel Print dit artikel

Marinus Fuit exposeert in de Grote Kerk

P1050633
Marinus Fuit exposeert in de Grote Kerk

Vanaf 2 juni tot en met 18 juli a.s. is in de Grote of St.-Bavokerk werk van de Haarlemse kunstenaar Marinus Fuit te bezichtigen. In 2014 is hij 80 jaar geworden, reden om dit jaar op een aantal plaatsen zijn werk onder de aandacht te brengen. Naast de expositie in de Grote of St.-Bavokerk, is er ook werk van hem te zien in het ABC (architectuurcentrum) en bij Galerie 37PK op het Groot Heiligland. Veel aandacht dus voor deze schilder, en terecht!

zicht_op_haarlem_2001Het belangrijkste werk in de expositie in de kerk is een monumentaal schilderij met als titel ‘Zicht op Haarlem’ waar uiteraard de Grote of St.- Bavokerk op te zien is. Het indrukwekkende schilderij werd door Fuit in 2001 geschilderd en is kort daarop aangekocht door de Provincie Noord-Holland. Gedurende de expositie zal het een plaats krijgen achter het Hoogkoor van de kerk.

Fuit achter de werktafelMarinus Fuit neemt een uitzonderlijke plaats in in de Nederlandse beeldende kunst. Zijn beeldtaal wordt gekenmerkt door een strak uitgewerkte leegte die wordt weergegeven door middel van een helder kleurgebruik en een duidelijke lijnvoering. Zijn composities wekken de suggestie van een onbegrensde ruimte. Marinus Fuit houdt zich bezig met de (on)betrouwbaarheid van de zichtbare wereld.

Print dit artikel Print dit artikel

Stadsorgelconcerten voor 2015 bekend gemaakt

De Gemeente Haarlem heeft het programma voor 2015 gepubliceerd.

Dit jaar viert Jos van der Kooy zijn 25-jarig jubileum als stadsorganist. Dit jubileum staat centraal in deze serie Stadsorgelconcerten. Dinsdag 16 juni geeft Jos van der Kooy zijn jubileumconcert. Met Matthijs Koene, panfluit, speelt hij Pipe Dreams van Piet Kee. Daarnaast speelt hij van Daan Manneke het werk Ligatura, speciaal geschreven voor zijn jubileum. Werken van Bach en Reger en een improvisatie complementeren dit feestelijke programma.

Raadpleeg de Agenda voor meer informatie.

Het programma omvat:

  • 30 (!) stadsorgelconcerten op het Müllerorgel in de Grote of St.-Bavokerk – toegang gratis
  • 2 concerten op het Cavaillé-Collorgel in de Philharmonie – toegang € 7,50
  • 8 stadsbeiaardconcerten op het carillon van de Grote of St.-Bavokerk
  • 6 excursies naar het Müllerorgel o.l.v. Jos van der Kooy of Anton Pauw
Het wereldberoemde Müllerorgel
Het wereldberoemde Müllerorgel

Daarnaast vermeldt het programma de mogelijkheid voor gevorderde amateurorganisten het Müllerorgel te bespelen.

Raadpleeg de Agenda op deze website of klik hieronder voor de folder 

.

Print dit artikel Print dit artikel

Algemene ledenvergadering 2015

Op woensdag 22 april 2015 vond de algemene ledenvergadering van de Vereniging plaats in bijzondere kapel van het Rosenstock-Huessy huis aan de Hagestraat 10 in Haarlem.

Tijdens de vergadering kwamen onder meer de volgende onderwerpen aan de orde:

  • Het bestuur werd gedechargeerd.
  • Er worden vrijwilligers opgeroepen om in de periode 31 mei t/m 6 juni 2015 te helpen met de jaarlijkse anjercollectie van het Prins Bernhard Cultuurfonds. Vrijwilligers kunnen zich aanmelden via de website: klik hier.
  • De leden worden verzocht hun email adres bij de Vereniging bekend te maken, zodat zij beter geïnformeerd kunnen worden. Dit kan via de website, klik hier.
  • De Vereniging viert op 25 september 2015 haar 40-jarig jubileum. Het belooft een bijzondere avond te worden met ondermeer een koororgelconcert door Jos van der Kooy en de opening van een bijzondere tentoonstelling.
  • Er werd afscheid genomen van de secretaris van de Vereniging, Joop Boelsma die reglementair moest aftreden. Namens het bestuur dankte voorzitter Jean Laurey hem voor de vele jaren dat hij als bestuurslid van de Vrienden heeft gefunctioneerd waarbij speciaal de organisatie van vele Bavodagen, de ‘verjaardag’ van de Vereniging, werd gememoreerd.
Joop Boelsma's laatste toespraak als secretaris.
Joop Boelsma’s laatste toespraak als secretaris.
  • De nieuwe samenstelling van het bestuur is als volgt:
    Dhr. J.M.J.L. (Jean) Laurey – voorzitter
    Mw. drs. P.G.L. (Penny) Den Hengst-Sandford – vicevoorzitter tevens voorzitter rondleiders
    Mw. M.C. (Marjan) van Houten – secretaris
    Dhr. J.G.E. (Jack) de Groot – penningmeester
    Dhr. ir. J.A.E. (John) Weijers – bouwkundige projecten
    Dhr. G.L. (Gerrit) Bosch – cultuurhistorie
    Dhr. drs. M.J.C.M. (Maarten) Brock – externe betrekkingen en communicatie

Na afloop van de vergadering gaf mevrouw Karin Snoep een korte uitleg over het Rosenstock-Huessy Huis gevolgd door een rondleiding door het markante gebouwencomplex waarin het gehuisvest is.

Een officieel verslag van de vergadering wordt later gepubliceerd.

Print dit artikel Print dit artikel

Reinigingswerkzaamheden aan de koorlezenaar en het beeld van Mari Andriessen

Op maandag 16 maart 2015 is een begin gemaakt met de verzorging van twee belangrijke objecten in de kerk: de koorlezenaar en het beeld ‘Bewoners van een concentratiekamp’ van Mari Andriessen. Op 11 mei 2015 werd het werk afgerond. Het betreft een initiatief van de Vereniging Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk, die ook de kosten voor haar rekening neemt.

Koorlezenaar (de pelikaan)

Het koorhek (1507-1516), de koorlezenaar (1498) en twee wandarmen (1516) in het koor van onze kerk zijn ‘werkstukken’ die gemaakt zijn door de Mechelse geelgieter Jan Fierens.

Metaalrestaurateur Roslijn van IJken
Metaalrestaurator Rosalijn van IJken

Fierens werkte veel voor kerken hoewel hij ook geschut en onderdelen voor molens heeft gegoten. Samen met kunsthistorica Lisa Wiersma (UvA) en restaurator Arie Pappot (Rijksmuseum) heb ik me verdiept in met materiaal waarvan deze prachtige en waardevolle interieurstukken in de Bavo zijn gemaakt. In mei 2014 heeft Pappot de metaalsamenstelling bestudeerd door middel van een (niet-destructieve) XRF analyse. Verassend is het consequente gebruik van de verloren was giettechniek en een koperlegering met zink en lood. In het geval van de lezenaar is het niet ondenkbaar dat het gebruikte koper afkomstig is uit verschillende mijnen of raffinagecentra. Momenteel wordt daar nader onderzoek naar gedaan. De metingen van de metaalsamenstelling van de koorlezenaar in de Bavo zijn vergeleken met andere metingen. Tot onze verrassing bleek dat een, met dezelfde metaalsamenstelling, vergelijkbare koorlezenaar staat opgesteld in de beroemde Mezquita kathedraal in Cordoba. Vermoedelijk is ook die ‘pelikaan’ gemaakt door Fierens. Het betreffende exemplaar is nog redelijk intact. Het is dan ook niet uitgesloten dat bestudering ervan informatie oplevert over de ontbrekende onderdelen van de ‘Haarlemse’ pelikaan:

  • Een rode steen op de borst als bloeddruppel (het huidige exemplaar is een vervanging).
  • Drie jonge pelikanen op de bol tussen de poten.
  • Lichtarmen, de bevestigingspunten zijn nog wel aanwezig bovenaan de getorste zuil.
  • Zes voeten onder de sokkel, waarschijnlijk in de vorm van liggende leeuwen.
  • Mogelijk onderdelen van de boekdrager, bijvoorbeeld een bladklem.

IMG_018651Het is vooralsnog geenszins de bedoeling de ontbrekende delen te reconstrueren. In de komende tijd wordt de lezenaar gewoon goed schoongemaakt. Er is gekozen voor een behandeling waarbij de koorlezenaar in de kerk kan blijven staan. In eerste instantie worden poetsresten van vorige poetsbeurten verwijderd. Dat is geen geringe klus want in de nerven van het verendek is het behoorlijk wit. Omdat de koorlezenaar sterk vervuild is zal hij vervolgens goed schoongemaakt worden. Daarna wordt er gepoetst waarbij de (nieuwe) poetsresten zo snel mogelijk worden verwijderd. Door deze behandeling krijgt de koorlezenaar dan een echt geelkoperkleurig uiterlijk.

De Pelikaan gereinigd.
De Pelikaan gereinigd.

Besloten is de lezenaar gedurende twee maanden te laten wennen aan z’n nieuwe glans. Hij staat dan opgesteld zonder een beschermlaag. Gedurende die tijd mag absoluut niemand met z’n handen aan het gepoetste object komen! Door de temperatuur en de vochtigheid in de kerk zal het oppervlak een beetje doffer worden en de kleur zich verdiepen. Op 24 april 2015 werden de werkzaamheden afgerond. De kleur en de glans waren toen genoeg teruggebracht en werd de koorlezenaar in microkristallijne was (emulsie voor metaalbescherming) gezet.

IMG_019067

De hier beschreven werkzaamheden worden uitgevoerd door metaalrestaurator mevrouw Rosalijn van IJken.

‘Bewoners van een concentratiekamp’

Het bronzen beeld ‘bewoners van een concentratiekamp’ van Mari Andriessen (1897-1979) staat in de Kerstkapel.

Het is een tweede exemplaar van één van de zes beelden die de beeldhouwer Andriessen in 1952 ontwierp voor een oorlogsmonument dat opgesteld staat in het Volkspark van Enschede. Op zes, ongelijk van hoogte, betonnen voetstukken zijn afzonderlijke beelden geplaatst van een Nederlandse soldaat met geweer, een joodse vrouw met een kind op haar arm op weg naar het concentratiekamp, een gijzelaar, drie bewoners van een concentratiekamp, drie verzetsmensen en een vrouw met een kind, dat is omgekomen bij een bombardement, in haar armen. Het monument beeldt in wezen alle betrokkenen van de Tweede Wereldoorlog uit: ‘Het is een toneel zonder beweging. Jaargetijden wisselen elkaar af, zon en maan volgen elkaar op, de spelers in dit drama staan roerloos. Mensen overvallen door een oorlog. Hij sneed dwars door hun leven heen. Ze werden ongevraagd helden of slachtoffers, vaak allebei’.

Conditie beeld Kerstkapel'Een jaar na de onthulling van het ensemble in Enschede goot de in Haarlem woonachtige Mari Andriessen in 1954 één van de beelden nogmaals af: ‘Bewoners van een concentratiekamp’ Dit beeld kreeg na enige tijd een plaats in de kerstkapel van de Bavo. Die ruimte was in de eerste decennia na de WO-II redelijk leeg en de boogmuur achter het beeld vormde een mooi decoratieve achtergrond.

In de loop der tijd heeft deze kapel echter een actievere functie gekregen en werd de inrichting aangepast. In de zomermaanden wordt hier iedere middag (behalve op zondag) een kort oecumenisch middaggebed verzorgd door de oecumenische werkgroep. Bij deze korte bijeenkomsten staren de drie concentratiekampbewoners naar de ruggen van de mensen.

Omdat de kerstkapel nog al ‘vol’ is ingericht viel het in de loop der jaren waarschijnlijk niet zo op dat het oppervlak van het beeld er onverzorgd uit ging zien. In de loop der jaren is het beeld sterk vervuild terwijl het oppervlak door vochtsporen in het patina (een doffe corrosielaag ook aangeduid als edelroest of koperroest) wordt ontsierd. Na een analyse van de conditie van het beeld is een behandelplan opgesteld en een advies uitgebracht aan de beheerder van de kerk. Onlangs is door het kerkbestuur de opdracht verstrekt aan metaalrestaurator Rosalijn van IJken om dit kunsthistorisch zo waardevolle beeld te verzorgen. Doel van de behandeling is het patina weer een zo uniform mogelijke kleur te geven zodat de beeldengroep een rustig uiterlijk krijgt. Hierdoor komt de vorm van de sculptuur weer goed tot zijn recht.

'Bewoners van een concentratiekamp' - Mari Andriessen
‘Bewoners van een concentratiekamp’ – Mari Andriessen

IMG_019091Het beeld zal eerst worden schoongemaakt en, voor zover dat nodig is, ontdaan van oude was-resten. De meest storende afzetting wordt geretoucheerd met gekleurde was. Uiteindelijk zal het beeld een beschermlaag krijgen van een microkristallijne was.

De werkzaamheden werden op 24 april 2015 afgerond.

Gerrit Bosch

Voor meer foto’s klik hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Carillon- en Stadsorgelconcerten 2015

Data van de gratis toegankelijke carillon- en stadsorgelconcerten in 2015.

De Wijngaardtuin is de luisterplaats voor de carillonconcerten (aanvangstijd 19.15 uur). Deze is dichtbij en makkelijk te bereiken: loop vanaf de Grote Markt de Jansstraat in, daarna links af, nu loopt u via de kleine parkeerplaats de Wijngaardtuin in.  Een tweede ingang bevindt zich in de Morinnesteeg. De carillonconcerten zijn in schuinschrift in het overzicht weergegeven.

De stadsorgelconcerten worden gegeven op het Christiaan Müllerorgel in de Grote of St.-Bavokerk.

Dinsdag 26 mei 2015   20.15u   Jos van der Kooy
Dinsdag 2 jun 2015   20.15u   Hans-Ola Ericsson
Dinsdag 9 jun 2015   20.15u   Jos van der Kooy
Dinsdag 16 jun 2015   20.15u   Jos van der Kooy & Matthijs Koene (panfluit)
Dinsdag 23 jun 2015   20.15u   Christiaan de Vries
Dinsdag 30 jun 2015   20.15u   Cristina Garcia Banegas
Donderdag 2 jul 2015   16.00u   Jos van der Kooy
Dinsdag 7 jul 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Rien Donkersloot
Pieter Dirksen
Donderdag 9 jul 2015   16.00u   Jos van der Kooy & Ingeborg van Dokkum-Prins
Dinsdag 14 jul 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Jasper Stam
Jos van der Kooy
Donderdag 16 jul 2015   16.00u   Adriaan Hoek
Dinsdag 21 jul 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Rien Donkersloot
Jos van der Kooy
Donderdag 23 jul 2015   16.00u   Martin Baker
Dinsdag 28 jul 2015 16.00u
19.15u
Jos van der Kooy & Dirk Jan Versluis
Carillonconcert – Bauke Reitsma
Donderdag 30 jul 2015   16.00u   Jos van der Kooy
Dinsdag 4 aug 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Paul Maassen
David Graham
Donderdag 6 aug 2015   16.00u   Jos van der Kooy
Dinsdag 11 aug 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Boudewijn Zwart
David Franke
Donderdag 13 aug 2015   16.00u   Els Biesemans
Dinsdag 18 aug 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Rien Donkersloot
Jos van der Kooy
Donderdag 20 aug 2015   16.00u   Jos van der Kooy & Bert van den Brink
Dinsdag 25 aug 2015 19.15u
20.15u
Carillonconcert – Roy Kroezen
David Cassan
Donderdag 27 aug 2015   16.00u   Stephan van de Wijgert
Dinsdag 1 sep 2015   20.15u   Jos van der Kooy (Bach)
Zondag 6 sep 2015   19.00u   Anton Pauw (Bach)
Dinsdag 8 sep 2015   20.15u   Leo van Doeselaar (Bach, Kunst der Fuge)
Dinsdag 15 sep 2015   20.15u   James O’Donnell
Dinsdag 22 sep 2015   20.15u   Jos van der Kooy & Jaap-Jan de Rooij
Dinsdag 29 sep 2015   20.15u   Winfried Boenig
Dinsdag 6 okt 2015   20.15u   Jos van der Kooy & Anton Pauw

Bron: Website bavo.nl

Print dit artikel Print dit artikel

Archeologische graafwerkzaamheden afgerond

Op 4 februari werden de graafwerkzaamheden die op 26 januari waren begonnen, beëindigd.

De werkzaamheden werden bepaald door de uitkomsten van het archeologisch onderzoek van vorig jaar, recent grondradaronderzoek en bevindingen tijdens het werk.

Archeologisch onderzoek in het koor
Archeologisch onderzoek in het koor
IMG_4285
Graven, meten en documenteren in de viering
De diepte van het gat wordt gemeten
De diepte van het gat wordt gemeten

Zoals gebruikelijk werden door het onderzoek vragen beantwoord en nieuwe opgeworpen. In de komende maanden zullen archeologen de bevindingen uitwerken en bekend maken.

Klik hier voor meer foto’s: Archeologisch onderzoek 2015

Wordt vervolgd.

Print dit artikel Print dit artikel

100 jaar archieven van de Nederlands Hervormde Gemeente Haarlem toegankelijk

Op dinsdagmiddag 27 januari is de inventaris van de archieven van de Nederlands Hervormde Gemeente Haarlem, in hoofdzaak over de periode 1900-2000, gepubliceerd op de website van het Noord-Hollands Archief.

Deze inventaris beschrijft de 21,25 strekkende meter archiefmateriaal van de kerkenraad, de kerkvoogdij en van de wijkgemeenten met hun kerken, waaronder de Grote of St.-Bavokerk. Met behulp van de inventaris is het archief toegankelijk gemaakt voor wie op zoek is naar bepaalde informatie uit de genoemde periode. De stukken zijn vervolgens kosteloos in te zien op de studiezaal van het Noord-Hollands Archief aan de Jansstraat. De Vrienden van de Grote Kerk hebben een financiële bijdrage geleverd aan de totstandkoming van de inventaris.

Aanbieding van de inventaris. vlnr: Lieuwe Zoodsma, Benjamin Stiphout, Willem de Jong. Foto: Noord-Hollands Archief; Inge Speekenbrink Fotografie.
Aanbieding van de inventaris.
vlnr: Lieuwe Zoodsma- directeur Noord-Hollands Archief, Benjamin Stiphout – samensteller van de inventaris , Willem de Jong – voorzitter van het college van kerkrentmeesters.
Foto: Noord-Hollands Archief; Inge Speekenbrink Fotografie.

Een rechtstreekse link naar de inventaris: http://www.noord-hollandsarchief.nl/search/?mivast=236&mizig=210&miadt=236&micode=1319&milang=nl&mizk_alle=1319&miview=inv2 (Klik op de +-jes voor meer informatie.)

 

Print dit artikel Print dit artikel

Archeologisch onderzoek – een aantal zerken gelicht

Op maandag 26 januari is een vervolg gegeven aan het archeologisch onderzoek dat vorig jaar in de Grote Kerk plaatsvond.

Een aantal zerken werd gelicht, zodat in de daarop volgende dagen nader onderzoek kan plaatsvinden.

Stadsarcheoloog Anja van Zalinge in gesprek met een journalist van RTV Noord-Holland
Stadsarcheoloog Anja van Zalinge in gesprek met een journalist van RTV Noord-Holland
IMG_3490
Een zerk wordt gelicht – 1
IMG_3494
Een zerk wordt gelicht – 2
Bovenaanzicht
Bovenaanzicht

 

Print dit artikel Print dit artikel

Archeologisch onderzoek wordt vervolgd

Stadsarcheoloog Anja van Zalinge deelt ons mee dat de succesvolle opgravingen in de Grote Kerk vorig jaar een vervolg krijgen. Op maandag 19 januari 2015 wordt nader onderzoek gedaan met behulp van grondrader.

Met deze techniek is het mogelijk een beeld van de ondergrond te krijgen zonder te graven. Aangezien de zerken nogal in dikte verschillen is het afwachten hoe goed de  beelden zullen zijn. We zijn erg benieuwd. Op basis van de resultaten zal besloten worden of er hier en daar toch nog een zerk gelicht moet worden.


De website bodemrichtlijn.nl vat de techniek als volgt samen:

Samenvattende omschrijving techniek (gebaseerd op praktijkervaring van onafhankelijk techniekexpert)

Grondradar (GPR of Ground Penetrating Radar) is een reflectietechniek waarbij een beeld van de ondergrond gemaakt wordt. Een elektromagnetische golf wordt met een radarantenne de grond ingestuurd, bij diëlektrische contrasten (zoals scheidingen van bodemlagen, objecten e.d.) zal de golf gereflecteerd worden. Door een serie metingen in een lijn over het maaiveld of op verschillende diepten in een boorgat uit te voeren wordt een radargram verkregen. Dit radargram wordt vervolgens geïnterpreteerd op de aanwezigheid van laagscheidingen, objecten e.d.


 

 

Print dit artikel Print dit artikel

Boekenmarkt in de Bavo – zaterdag 8 november

Op zaterdag 8 november wordt in de Grote of St.-Bavokerk de bekende boekenbeurs georganiseerd. Dit feest is van 10 tot 17 uur gratis te bezoeken.

Boeken in de Bavo'

Op ruim zestig kramen zullen antiquaren en particulieren uit het hele land literatuur, boeken over Haarlem, oude boeken, kaarten, bibliofiele uitgaven en strips te koop aanbieden.

Programma

Tijdens de markt zullen tal van activiteiten plaatsvinden. De Haarlemse verzamelaars Lambert Hermkens en Eric Meertens zullen een exlibrisverzameling presenteren en informatie verstrekken over grafiek en in het bijzonder exlibrissen.

Onder leiding van kinderboekenschrijfster en illustratrice Nicole de Cock, die ook de fraaie poster voor de boekenmarkt ontwierp, zullen kinderen in de gelegenheid gesteld worden om zelf boekjes te maken.
Tevens signeert zij haar eigen boeken.

Taxaties
De bekende veilingmeester Bubb Kuyper zal een groot deel van de dag aan de kraam van De Hof van Jan aanwezig zijn als taxateur. Iedereen die meent een bijzonder of zeldzaam boek in bezit te hebben, is welkom om het boek op waarde te laten schatten. Daarnaast zal hij als margedrukker recente uitgaven van zijn Lojen Deur Pers en andere uitgaven van De Hof van Jan verkopen.

Nescio
Tot slot wordt een exclusieve uitgave van de boekenmarkt aangeboden: een boekje met vier korte teksten van Nescio, prachtig geïllustreerd door Nicole de Cock, in een beperkte oplage van slechts 100 exemplaren. Deze uitgave met als titel In Haarlem hevige regen, daarna in Amsterdam weer zon is gedrukt door de Brederode Pers en kost exclusief op de beurs € 12,50; eventuele resterende exemplaren zijn na 8 november verkrijgbaar voor € 15, via www.hofvanjan.nl.

Print dit artikel Print dit artikel

Nieuwe melodieën op het carillon

Twee keer per jaar wordt de speeltrommel van het carillon voorzien van nieuwe melodieën, de trommel wordt dan ‘verstoken’.

Op 30 september waren onze stadsbeiaardier Rien Donkersloot en Arent van Heems en Hans Terlouw van de Koninklijke Eijsbouts druk in de weer de speeltrommel van het carillon opnieuw te ‘versteken’, dat wil zeggen van nieuwe melodieën te voorzien.
Vooraf zijn de melodieën door Rien Donkersloot geselecteerd en zo nodig aangepast voor het carillon.

Bavo speeltrommel (8)

Vlnr: Hans Terlouw, Rien Donkersloot, Arent van Heems

Op de speeltrommel staan vier melodieën die elk kwartier ten gehore worden gebracht. Sinds 30 september 2014:

Hele uur: Thema uit: Sonata da Chiesa, Hendrik Andriessen
1e kwartier: Preludium in e moll BWV 548, J.S. Bach
Halve uur: Love me tender, Elvis Presley
2e kwartier: Veilchen im Schnee, Wilhelm Jerwitz

Deze keer was er een prijsvraag aan verbonden, het Haarlems publiek kon raden welke melodie er op het halve uur gespeeld werd. De gelukkige winnaars mochten op Bavodag 4 oktober 2014 met stadsbeiaardier Rien donkersloot mee de toren in om getuige te zijn van diens beiaardconcert ter gelegenheid van Bavodag.

Naast de melodieën van de speeltrommel bespeelt Rien Donkersloot de beiaard van de Bavo twee keer per week:
Maandagen: 12:00 – 13:00 uur
Vrijdagen:  12:45 – 13:45 uur

Via deze link is een filmpje van de speeltrommel te zien.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Bavodag zaterdag 4 oktober 2014

Elk jaar wordt door onze Vereniging een Bavodag georganiseerd. Meestal is dat de eerste zaterdag na 1 oktober, de naamdag van Sint Bavo.

Dit jaar vindt de Bavodag plaats op zaterdag 4 oktober.
De Grote of St.-Bavokerk is die dag vrij toegankelijk voor iedereen.

Programmaoverzicht, tijden bij benadering

11.45 – 12.00 uur_MG_4611
Trompetgeschal vanaf het dak van de kerk
Joop Boelsma speelt samen met een aantal bevriende koperblazers een aanvangssignaal maar ook een werk voor blazers uit de renaissance van Tielman Susato.

Rien Donkersloot, stadsbeiaardier.
12.00 – 12.25 uur
Stadsbeiaardier Rien Donkersloot bespeelt het carillon.
Valerius Gedenck clanck

12.25 – 12.30 uur
Opening van de Bavodag door bestuursvoorzitter Jean Laurey
In de viering van de Kerk.

12.30 – 13.00 uurKathedrale koor
Mannenkoor van de Kathedrale Basiliek St.-Bavo te Haarlem
o.l.v. Fons Ziekman

13.00 – 13.25 uurAmsterdam Brass Quintet
Amsterdam Brass Quintett
Monteverdi, Gabrieli, Gesualdo en Scheidt

13.30 – 14.00 uur
Vocaal Ensemble La Notte
Van Marenzio tot close harmony

14.00 – 14.15 uur
Demonstratie van de slingerproef van FoucaultAnton Pauw 3223728448

14.45 – 15.15 uur
Stadsorganist Anton Pauw op het Müllerorgel
Rondleiding naar het beroemde orgel en een concert

15.30 – 16.00 uur Mariska Pool
Harpiste Mariska Pool met leerlingen
Demonstratie en concert met een rijk harp-repertoire

16.15 – 16 30 uurProef van Foucault
Demonstratie van de slingerproef van Foucault

16.30 – 17.00 uur
Koor: Haarlem Voices o.l.v. Sarah Barret
Monteverdi, Daan Manneke, Frank Martin

17.00 uur
Einde van het programma – einde van de dag

 

Print dit artikel Print dit artikel

Amerikaan Wesley Parker Ramsay wint Sweelinckorgelconcours

De Amerikaan Wesley Parker Ramsay heeft vrijdagavond 26 september in Haarlem het vijfde Internationaal Sweelinckorgelconcours op zijn naam geschreven.

Wesley Parker Ramsay, Anton Pauw, Cristina García Banégas en juryvoorzitter Piet Kee.
Wesley Parker Ramsay, Anton Pauw, Cristina García Banégas en juryvoorzitter Piet Kee.

Sint_bavo_haarlem_orgel_front_1010116Tweede werd Adriaan Hoek. De derde prijs ging naar Gerwin Hoekstra. Voor het eerst werd het Sweelinckorgelconcours afgesloten in de Haarlemse Grote of St.-Bavokerk. De eerste ronde was woensdag traditiegetrouw in de Oude Kerk in Amsterdam, waar het transeptorgel van Jürgen Ahrend werd bespeeld.

Uit de 33 organisten die een opname van hun spel instuurden, had een internationale jury acht deelnemers uit vier landen geselecteerd. Uit Nederland deden mee: Adriaan Hoek, Gerwin Hoekstra, Jochem Schuurman en Peter van der Zwaag. De andere vier deelnemers kwamen uit Italië, Japan en de Verenigde Staten.

In de tweede en afsluitende ronde in de Haarlemse Grote of St.-Bavokerk moesten de acht deelnemers op het Müllerorgel een programma spelen met één of twee werken uit de Noord-Duitse barok en één werk van Johann Sebastian Bach.

De achtkoppige jury bestond uit Cristina Garcìa Banegas (Montevideo), James David Christie (Boston) en de Nederlanders Pieter van Dijk, Matteo Imbruno, Piet Kee, Ton Koopman, Anton Pauw en Theo Visser.

Jury en deelnemers tijdens de prijsuitreiking.
Jury en deelnemers tijdens de prijsuitreiking.

In de afgelopen vier edities (in 2005, 2007, 2010 en 2012) is de eerste prijs slechts één keer uitgedeeld. Dat was in 2012, toen Eri Takeguchi uit Japan het concours won. De andere keren werd het gewenste spelniveau volgens de jury niet bereikt. De eerste, tweede en derde prijs bestaan uit een geldbedrag van respectievelijk € 3.000, € 2.000 en € 1.000.

Bron: Reformatorisch Dagblad.
Foto’s: Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk

Print dit artikel Print dit artikel

Primeur: Finale van het Internationaal Orgelconcours J.P. Sweelinck in Haarlem

De eerste ronde van het Internationaal Sweelinck Concours vindt/vond plaats op 24 september 2014 van 18:00-22:00 uur in de Oude Kerk te Amsterdam, toegang: € 10,–

Internationaal orgelconcours op top-niveau.

Acht finalisten bespelen het Müllerorgel, drie juryleden concerteren op het koororgel.

Dit jaar vindt voor de vijfde keer het Internationaal Orgelconcours Jan Pieterszoon Sweelinck plaats. Naast de Oude Kerk is dit jaar ook de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem betrokken bij het concours. De finalisten geven eerst op woensdag 24 september een orgelconcert in de Oude Kerk. Elke deelnemer neemt plaats achter het Ahrend-orgel van de Oude Kerk en speelt een muziekstuk van maximaal twintig minuten. Deze avond wordt tevens het Transeptorgel van de Oude Kerk opnieuw in gebruik genomen.

Op vrijdag 26 september laten de finalisten hun spel opnieuw horen in de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem. Na het orgelconcert van de acht finalisten, en een gezongen completenviering van Ensemble Claudin Patoulet, vindt prijsuitreiking van het concours plaats.

De jury van het concours bestaat dit jaar uit Cristina Garcìa Banegas, James David Christie, Pieter van Dijk, Matteo Imbruno, Piet Kee, Ton Koopman, Anton Pauw en Theo Visser. De eerste prijs is in de afgelopen vier edities van het concours slechts één keer uitgedeeld, omdat het gewenste spelniveau volgens de jury niet werd bereikt. De lat ligt dit jaar dus weer erg hoog voor de deelnemers.

Vrijdag 26 september 2014

16:00-20:00 uur  
Acht deelnemers spelen ieder een programma van ca. 20 minuten (Bach & Noordduitse Barok) op het Müllerorgel.

ca. 20:15 uur
Completenviering met muziek van J. P. Sweelinck door Ensemble Claudin Patoulet

ca. 21:00 uur
Prijsuitreiking

ca. 21:15 uur
Kort concert op het koororgel door drie juryleden:
Cristina García Barnegas (Uruguay); James David Christie (VS), Ton Koopman.

NB Tijden bij benadering!
Ook een eerdere aanvang van de optredens van Ensemble Patoulet en juryleden is mogelijk.

Zie ook: www.organcompetitionsweelinck.nl

5e Internationaal Orgelconcours JP Sweelinck

 

Print dit artikel Print dit artikel

Restauratie grafmonument Brunings en Conrad feestelijk gevierd

Op vrijdagavond 22 augustus 2014 werd in de Grote of St.-Bavokerk stilgestaan bij de succesvolle restauratie van het grafmonument van de waterbouwkundigen Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad.

Dr. Willem de Jong, voorzitter van het college van kerkrentmeesters, ging in op de opmerkelijke achtergronden die hebben geleid tot de realisatie van het monument. Dat Hildebrand (pseudoniem van Nicolaas Beets) en ene Hydraulicus daarin een rol hebben gespeeld was voor vrijwel iedereen nieuws! Zijn toespraak kunt u hier lezen: 

Ir. Th. van de Gazelle, plaatsvervangend directeur-generaal van Rijkswaterstaat, sprak over het belang van de twee waterbouwkundigen voor Nederland en Rijkswaterstaat in het bijzonder. Aan het eind van zijn speech kondigde de heer Van de Gazelle tot ieders verassing aan dat Rijkswaterstaat de Bruningspenning aan onze Vereniging heeft toegekend en overhandigde hij de penning aan Jean Laurey, voorzitter van de Vereniging.

Bruningspenning voor en achter IMG_3753
De toespraak van de heer Van de Gazelle kunt u hier lezen: 

De avond werd vervolgd door een Vriendenconcert op het koororgel door stadsorganist Jos van der Kooy. Hij eindigde zijn programma met een improvisatie op het thema -hoe kan het ook anders- water.

Een bruisende receptie sloot de bijzondere Vriendenbijeenkomst af.

Het blad “De Haarlemmer” publiceerde in haar rubriek Haarlemse Stadsgezichten het volgende artikel:

2014-08-28 De Haarlemmer - Lof voor restauratie'

 

Print dit artikel Print dit artikel

Officiële herplaatsing grafmonument Brunings & Conrad en Vriendenconcert

Op 18 november 2013 werd begonnen met het restaureren van het marmeren grafmonument van Brunings & Conrad. (Klik hier voor het nieuwsbericht van 18 november 2013.)

Toen het grafmonument was verwijderd, kreeg stadsarcheoloog Anja van Zalinge het idee van de gelegenheid gebruik te maken archeologisch onderzoek te doen, met goed resultaat. Meer lezen…

Op 22 augustus 2014 staan we feestelijk stil bij het feit dat het monument is gerestaureerd en teruggeplaatst.

Het monument was, na meer dan 150 jaar, ernstig aangetast door het zout uit optrekkend grondwater. Op initiatief van de Vereniging Vrienden van de Grote Kerk heeft het monument een uitgebreide ontzoutings­behandeling ondergaan.

Grafmonument Brunings en ConradOnlangs is het monument teruggeplaatst. Het resultaat is uitstekend te noemen. Het marmer ziet er goed uit, een deel van de belettering is vernieuwd waardoor de tekst weer leesbaar is geworden, de sokkel is waar nodig gerepareerd. Het monument is zodanig opgebouwd dat het grondwater in de toekomst geen schade meer kan veroorzaken.

De restauratie was mogelijk dankzij financiële bijdragen van Rijkswaterstaat, het Hoogheemraadschap van Rijnland, het Prins Bernhard Cultuurfonds en onze Vereniging.

Jos van der Kooij licht zijn concert toe tijdens het Vriendenconcert in 2013.

De officiële herplaatsing wordt vervolgd door een concert op het koororgel door Jos van der Kooy, stadsorganist van Haarlem.

Jos van der Kooy licht zijn concert toe tijdens het Vriendenconcert in 2013.

De deuren gaan om 19:30 uur open, de plechtigheid begint om 20:00 uur. Na afloop van het concert is er een receptie in de Brouwerskapel .

Toegang gratis.

 

Het programma ziet er als volgt uit:

19.30 Deur open (via Oude Groenmarkt)
20.00 Welkomstwoord door Jean Laurey, voorzitter van de Vrienden van de Grote Kerk.
20.05 Inleiding door dr. W.R. de Jong over de achtergronden van het grafmonument van Brunings en Conrad
20.20 Toespraak en onthulling van het gerestaureerde monument door de heer T. van de Gazelle, plaatsvervangend directeur-generaal van Rijkswaterstaat.  In zijn toespraak zal de heer Van de Gazelle ingaan op het belang van Brunings en Conrad voor Nederland en Rijkswaterstaat in het bijzonder.
20.30 Orgelconcert op het koororgel door Jos van der Kooy, stadsorganist.
21.15 Receptie in de Brouwerskapel

Koororgelprogramma:

Anonymus

Dansen uit Intabolatura Nova, Venetië, 1551

  • Le forze d’ hercole
  • Fusi Pavana piana
  • Meza notte Gagliarda
  • A la o

Jan Pieterszoon Sweelinck 1562 – 1621

  • Mein junges Leben hat ein End

Johann Adam Reincken 1643 – 1722

  • Toccata ex G (toccata – fuga I – toccata – fuga II – toccata)

Dietrich Buxtehude 1637 – 1707

  • Fuga ex C BuxWV 174

Johann Sebastian Bach 1685 – 1750

  • Fantasia C dur BWV 570
  • Fuga C dur BWV 946

Wolfgang Amadeus Mozart 1756 – 1791

  • Andante für eine Walze in eine kleine Orgel, F dur KV 616, 1791

Jos van der Kooy 1951

  • Improvisatie

Jos van der Kooy (1951, Rotterdam) geniet een internationale  reputatie als concertorganist, improvisator en kerkmusicus. Zijn repertoire omvat werken uit nagenoeg alle stijlperioden. Van veel nieuwe Nederlandse werken gaf hij de eerste uitvoering. In 1970 maakte hij zijn internationaal debuut met een concert in de Kaiser Wilhelm Gedächtnis Kirche in Berlijn. In de jaren zeventig en tachtig werd hij winnaar  van  improvisatieprijzen op internationale concoursen in Saint Albans en Haarlem.

Sinds 1966 werkt hij als kerkmusicus in Amsterdam. Sinds 1981 is hij  cantor en organist van de Westerkerk. In 1991 werd hij stadsorganist van Haarlem. Hij  is hij er vaste bespeler van het Müller-orgel in de Grote of St.-Bavokerk en van het Cavaillé-Coll orgel in de Philharmonie.  In 2007 werd hij benoemd tot organist van de Gotische Zaal van de Raad van State in Den Haag. Hij gaf de aanzet  tot de restauratie van een drietal orgels: het Haarlemse Cavaillé-Coll orgel en de beide orgels in de Westerkerk te Amsterdam.

Van der Kooy doceert orgel, improvisatie en kerkmuziek aan de Academie der Kunsten van de Rijks Universiteit Leiden, aan het Koninklijk Conservatorium te Den Haag en aan de Internationale Zomeracademie voor organisten in Haarlem. In tal van landen geeft hij masterclasses en concerten.

Van zijn spel zijn een twintigtal cd’s en dvd’s verschenen.

Van der Kooy ontving de volgende prijzen en onderscheidingen:
Tournemire Prize, International Organ Festival, Saint Albans, 1977.
Eerste Prijs Nationaal Improvisatie Concours, Bolsward, 1978.
Eerste Prijs Internationaal Improvisatie Concours, Haarlem, 1980 en 1981.
Prix d’Excellence, als leerling van Piet Kee aan het Conservatorium van Amsterdam, 1981.
Zilveren medaille, 1989, en vergulde  medaille, 2000, van Société Académique “Arts, Sciences, Lettres”, Parijs, wegens verdiensten voor Franse muziek.

Voor meer informatie: www.josvanderkooy.com

Print dit artikel Print dit artikel

Joop Boelsma koninklijk onderscheiden

Op 25 april 2014 werd Joop Boelsma, secretaris van onze vereniging, koninklijk onderscheiden. Burgemeester Bernt Schneiders speldde hem in de Gravenzaal van het stadhuis van Haarlem de versierselen op die horen bij de Orde van Oranje-Nassau.

IMG_3376'

In zijn toespraak memoreerde de burgemeester onder meer het vrijwilligerswerk dat Joop (heeft) verricht bij de succesvolle herintroductie van het Jopenbier, zijn vrijwilligerswerkzaamheden op muzikaal gebied en Joop’s langdurige staat van dienst bij de Vrienden van de Grote Kerk.

Namens het bestuur van de Vrienden feliciteer ik Joop met deze onderscheiding en realiseer me dat hij zich steeds ondersteund heeft geweten door zijn echtgenote Els.

Jean Laurey – voorzitter.

Print dit artikel Print dit artikel

Nieuwe melodieën op het carillon

_MG_4611Vanaf donderdag 24 april 2014 zijn er nieuwe automatische melodieën te horen vanaf de toren van Grote of St.-Bavokerk.

Stadsbeiaardier Rien Donkersloot arrangeerde voor de speeltrommel een gevarieerd programma.

 

  • Op het hele uur klinkt een menuet van Carl Philipp Emanuel Bach (1714-1788). Deze belangrijkste zoon van Johann Sebastian Bach is dit jaar 300 jaar geleden geboren.
  • Op het eerste kwartier klinkt een thema uit de opera “Le prophète” van de componist Giacomo Meyerbeer (1791-1864); hij overleed dit jaar 150 jaar geleden. Zijn muziek wordt nu nog maar zelden uitgevoerd; Franz Liszt gebruikte dit thema voor zijn grootse Phantasie und Fuge voor orgel.
  • Op het halve uur klinkt het “Kenaulied” (Tekst: Annechien Koerselman, Muziek: Barbara Okma en Willem Rosehoudt); het lied is speciaal gecomponeerd voor de opera “Kenau” en werd eerder al als Scratch uitgevoerd. Nu is het lied dus ook vanaf de Bavotoren te horen op elk half uur.
  • Op het kwartier voor het hele uur klinkt (op verzoek van violiste Suzanne Groot) het eerste deel uit de “Kinderszenen” van Robert Schumann (1810-1856).

Iedere maandag (12.00u-13.00u) en vrijdag (12.30u -13.00u) wordt het carillon van de Bavo live bespeeld door stadsbeiaardier Rien Donkersloot.

Zie ook het artikel van 17 oktober 2013 over het versteken van de speeltrommel.

Print dit artikel Print dit artikel

Algemene ledenvergadering

Op woensdag 23 april 2014 vond de algemene ledenvergadering van de vereniging plaats. De Vereniging poogt haar jaarlijkse algemene ledenvergadering te houden in een bijzonder gebouw in Haarlem. Deze keer mochten we te gast zijn in de prachtig gerestaureerde plebanie van de Kathedrale Basiliek Sint Bavo van architect Joseph Cuypers aan de Leidsevaart in Haarlem.

Kathedraal_St._Bavo,_Leidsevaart,_Haarlem

Tijdens de vergadering werd onder meer decharge van het bestuur verleend, afscheid genomen van vier bestuursleden en werden drie nieuwe bestuursleden benoemd.

Na de vergadering gaf gastheer Stephan van Rijt een enthousiaste rondleiding door de imposante, nog in restauratie zijnde kathedraal en werden de leden verrast met een kort concert door Ton van Eck op het Willibrordusorgel.

Een geslaagde bijeenkomst, met dank aan onze gastheer voor de goede ontvangst en het omlijstende programma.

Print dit artikel Print dit artikel

Stadsarcheoloog Anja van Zalinge bericht over het archeologisch onderzoek

Archeologisch proefsleuven onderzoek in de Grote of St.-Bavokerk

De oudste archeologische vondst in Haarlem die is geregistreerd stamt uit de 19e eeuw. In totaal zijn er drie van die meldingen uit de 19e eeuw. Een van die meldingen is de vondst van een tufstenen muur in de Grote of St.-Bavokerk. Bij het aanleggen van de grafkelder en het monument voor Brunings en Conrad trof men een tufstenen muur aan. Die muur zou van een voorganger van de kerk zijn.

Doordat het grafmonument op initiatief van de Vrienden van de Grote Kerk is gedemonteerd ter restauratie was er zand zichtbaar. Dus als je fundamenten zou willen onderzoeken, dan is dit het moment: je kunt er gemakkelijker bij! Omdat er archeologisch niets bekend is van de Bavo en alle bestaande gegevens in die richting gebaseerd zijn op archiefonderzoek, is het een mooie kans om op zoek te gaan naar archeologische resten. Aldus besloten de kerkrentmeesters, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de gemeente Haarlem tot toestemming voor een archeologisch proefsleuvenonderzoek door Bureau Archeologie Haarlem.

Onder het grafmonument, direct naast de grafkelder van Brunings en Conrad, vonden we inderdaad een stuk tufstenen muur. Om de muur verder te kunnen bestuderen –hoe breed is hij, hoe lang en wat is de vorm van de toenmalige kerk?- zijn op verschillende strategische punten enkele grafzerken verwijderd. Gelukkig zijn de graven geruimd in voorgaande eeuwen, zodat we geen individuen hebben hoeven storen op hun laatste rustplaats. Slechts enkele knekels zijn hier en daar achtergebleven.

Met hulp en tomeloze inzet van amateurarcheologen, Vrienden van de Grote Kerk en leden van de wijkgemeente die onder andere emmers zand af en aan sjouwden, zijn in totaal op vijf plaatsen muurresten blootgelegd. Op exacte resultaten van het onderzoek moeten we nog even wachten, we gaan we nu hard aan de slag met uitwerken en analyseren van de vondsten en muurwerken. Maar in het kort kunnen we -zij het voorzichtig- zeggen dat we restanten van twee voorgangers van de huidige kerk hebben blootgelegd. Een tufstenen kerk uit de 11e-12e eeuw en een uit kloostermoppen opgebouwde kerk uit de 13-14e eeuw. Hoe de plattegrond van die kerken eruit zag is nu een klein beetje bekend en lijkt anders te zijn dan de reconstructies die we tot nu toe hadden. Mogelijk gaan we volgend jaar nog gerichter zoeken om de gehele plattegrond van deze kerken met zekerheid vast te kunnen stellen. Want we hebben een aardig wat vragen beantwoord, maar ook weer een hoop vragen en raadsels erbij gekregen!

Bij het ontgraven van de muurwerken zijn niet heel veel vondsten gedaan omdat de grond onder de zerken tot op grote diepte flink verstoord was in de afgelopen eeuwen. Toch kwamen er naast veel puin, nagels en achtergebleven knekels verschillende stukken aardwerk en munten aan het licht. Maar bijvoorbeeld ook vloertegels van de oorspronkelijke kerkvloer. De meeste vondsten passen mooi bij de datering van het muurwerk. Bijvoorbeeld 12-14e eeuws aardwerk, dat we nog niet heel erg veel gevonden hebben in Haarlem. Dat geldt ook voor de muntjes uit die tijd. Twee muntjes die bij een muurwerk zijn gevonden lijken zelfs heel vroeg te dateren, rond 800 A.D. Een tijd waarin Haarlem volgens de geschiedschrijving nog nauwelijks zou hebben bestaan.

Kortom, een bijzonder onderzoek. Niet alleen bijzonder voor de kennis van de geschiedenis van onze stad, maar ook bijzonder om in een kerk onderzoek te doen. En voor mijzelf bijzonder om in zo een sacrale en vertrouwde omgeving onderzoek te doen. En wat is er mooier dan orgelspel tijdens het werk?
We gaan de rest van het jaar hard aan de slag om alle vondsten en gegevens uit te werken en wie weet zullen volgend jaar nog aanvullend onderzoek verrichten!

Anja van Zalinge,
Ouderling-Kerkrentmeester en Stadsarcheoloog Haarlem.

Print dit artikel Print dit artikel

Archeologisch onderzoek bij het graf van Brunings en Conrad

Nu het grafmonument van Brunings en Conrad vanwege de restauratie verwijderd is heeft Anja van Zalinge, stadsarcheoloog van Haarlem en kerkrentmeester van de Grote Kerk, het initiatief genomen het graf nader te onderzoeken.

In zijn boek Beschrijving der Groote of St. Bavo-kerk te Haarlem schrijft J. Wolff op pagina 7 dat tijdens het inrichten van het graf in 1843 de tufstenen fundamenten van de voorganger van de huidige kerk werden aangetroffen. Vermoedelijk gaat het om funderingen van een tufstenen kerk, voorganger van de St.-Bavokerk die in de late middeleeuwen gebouwd werd. De omvang en plattegrond van deze kerk is niet bekend.

Het doel van het onderzoek is het lokaliseren en documenteren van de tufstenen fundamenten zoals die waren aangetroffen in 1843.

Op 3 februari worden voorbereidingen getroffen, zodat op 4 februari met het onderzoek gestart kan worden. Hoe lang het onderzoek gaat duren en wat aangetroffen gaat worden is nog zeer onzeker, dat moet zich ter plaatse uitwijzen.

Er zullen hekken om de opgraving worden geplaatst zodat geïnteresseerden het werk op een kleine afstand ter plaatse kunnen volgen.

Met dank aan Anja van Zalinge.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Restauratie grafmonument Brunings en Conrad

Op 18 november 2013 is de restauratie van het marmeren gedenkteken bij het graf van Brunings en Conrad van start gegaan.

Restauratie graf Brunings en Conrad
De restauratie wordt mede mogelijk gemaakt door giften van Rijkswaterstaat, het Hoogheemraadschap van Rijnland en het Prins Bernard Cultuurfonds.

Christiaan Brunings was de grondlegger van Rijkswaterstaat. Toen hij in 1805 overleed werd hij opgevolgd door zijn vriend en toeverlaat Frederik Willem Conrad. Conrad overleefde zijn leermeester slechts drie jaar en overleed nog geen veertig jaar oud in 1808. Hij werd begraven in het graf van Brunings.

Het graf van Brunings en Conrad in de Grote of St.-Bavokerk te Haarlem

De Grote Kerk in Haarlem telt vele graven, de hele vloer bestaat nog uit de originele grafzerken. Menig bekende Nederlander ligt er begraven met als bekendste de schilder Frans Hals. Toch hebben zij allen slechts een platte zerk, meer of minder gegraveerd met tekst en symboliek. Er één praalgraf in de kerk aanwezig, bijna in het centrum van de kerk. Het graf is streng in zijn eenvoud, maar getuigt toch van een onmiskenbare voornaamheid. Omgeven door een hoog gesmeed hekwerk staat een forse marmeren tombe met aan de voorzijde een fronton met daarin gebeeldhouwd een onmiskenbaar sluizencomplex. Bij nalezing van de moeilijk te ontcijferen tekst blijken hier twee mannen begraven te zijn, de heren Brunings en Conrad.

Brunings en Conrad, nog nooit over gelezen in de geschiedenisboeken. Dankzij hun vermelde geboorte en overlijdensdata is met gebruikmaking van Wikipedia deze lacune snel in te vullen. Eerst Christiaan Brunings, in 1736 geboren te Neckerau in Duitsland. Nota bene als werknemer in een azijnmakerij komt hij in Nederland aan het werk en maakt dan kennis met Jan Noppen, opzichter van het Hoogheemraadschap Rijnland. En door deze toevallige ontmoeting wordt de basis gelegd voor wat wij kennen als Rijkswaterstaat.

Christiaan blijkt onder de hoede van Noppen een zeer goede leerling te zijn met technische en wiskundige aanleg. De twee kunnen goed opschieten met elkaar en Chistiaan wordt een nauwe medewerker van Noppen. Bij diens dood in 1765 wordt hij zijn opvolger bij Rijnland met de verantwoordelijkheid voor de Spaarndammerdijk, op dat moment de zwakste en meest cruciale schakel in de verdediging van het Hoogheemraadschap Rijnland tegen het zeewater. Vooral bij Halfweg was de zoete Haarlemmermeer het zoute IJ dicht genaderd en een doorbraak vormde hier een groot risico. En passant vond hij ook nog stroomsnelheidsmeter uit, de tachograaf, een instrument dat voor de beheersingsberekeningen van rivierwater van groot belang bleek.

De kwaliteiten van Brunings als creatief waterbouwkundig denker en als bemiddelaar werden snel door zijn superieuren onderkend, en in 1769 werd hij al benoemd tot Inspecteur Generaal van ’s Lands Rivieren, een bijzondere post omdat hij hiermee invloed kreeg in de waterhuishouding in heel Nederland en intermediair was bij de diverse Hoogheemraadschappen en gewesten. In die tijd vormden naast de zorg voor de kustverdediging tegen het zoute water vooral de ongecontroleerde watertoevoer en de zwakke dijken van de grote rivieren een probleem, een probleem dat herhaaldelijk voor grote overstromingen zorgde in de bovenlopen van die rivieren in Nederland.

In zijn functie als Inspecteur Generaal kwamen naast zijn waterbouwkundige kwaliteiten zijn onderhandeling bekwaamheid goed van pas, tussen deze regionale waterschappen en de gewesten bestonden tegenstrijdige belangen en dit was nog sterker bij internationale contacten met bijvoorbeeld Duitsland. Toch slaagde hij er in om in 1771, nadat daar al 20 jaar over onderhandeld was, een verdrag te sluiten over de Rijnwaterverdeling, een verdrag tussen de Pruisische koning en de gewesten Gelderland en Holland, het eerste internationale waterverdrag. Daarbij werd de verdeling van het Rijnwater over de rivieren de Waal, de Nederrijn en de IJssel geregeld.

Hij gaf zowel leiding aan de nodige waterbouwkundige werken om deze verdeling tot stand te brengen als aan een betere afstemming van de sterkte en hoogte van de diverse dijken. Voor Rijnland hield hij zich bezig met de al lang voortslepende kwestie van een waterafvoer in zee van de Oude Rijn. Deze was al eeuwen dicht geslibd en eerdere technische pogingen waren gefaald. Echter vooral ook de voortdurende tweespalt tussen de grote steden van Rijnland, Haarlem en Leiden, had een obstakel gevormd en pas met de vorming van de Bataafsche was de tijd rijp voor de aanpak van dit probleem. Brunings gaf de aanzet tot het ontwerp en de uitvoering van het Katwijkse afwateringskanaal en de daarbij behorende sluizen, een werk dat tenslotte zou worden afgerond door zijn pupil Conrad, waarover hierna meer. Reden waarom dit bijzondere waterbouwkundige hoogstandje prominent op hun beider graf in de Bavo staat afgebeeld.

Net als hij ooit de Rijnlandse opzichter Noppen als leermeester had gehad, kreeg hij een pupil in de persoon van de in 1770 geboren Frederik Willem Conrad. Deze kwam zelfs met zijn gezin in 1797 bij Brunings inwonen in het door hem bewoonde Gemeenlandshuis van Rijnland in Spaarndam. Deze Frederik Willem maakte een snelle carrière bij Waterstaat, waar hij na Brunings tenslotte Inspecteur Generaal werd.

In 1798 werd Brunings, nadat hij aangetoond had hoe belangrijk een centrale aansturing van de Nederlandse waterhuishouding was, benoemd tot hoofd van het Bureau voor Waterstaat, de voorloper van Rijkswaterstaat. In 1800, in de Bataafsche Republiek werd hij Inspecteur Generaal van de Waterstaat der Bataafsche Republiek om tenslotte in 1803 Directeur van ‘sLands Rivier en Zeewerken te worden.

Brunings overleed in 1805 in Den Haag twee jaar voordat de uitwateringssluis werd opgeleverd. Hij werd tenslotte in de Grote Kerk begraven, waar hij drie jaar later verenigd zou worden met zijn pupil, de Inspecteur Generaal voor de Waterstaat Willem Frederik Conrad, die in 1808 totaal onverwacht overleed. Uit respect voor hun buitengewone verdiensten voor de beheersing van de Nederlandse waterhuishouding werd een grafmonument opgericht, waaraan Rijkswaterstaat en Rijnland bijdroegen.

Hun beider naam leefde ook op een andere wijze voort. Die van Bruning in de beroemde stoomijsbreker en directievaartuig van Rijkswaterstaat de ss Christiaan Brunings, sinds 1968 opgenomen in de collectie van het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Op internet zijn juist van dit schip nog honderden foto’s te vinden. Conrad’s zoon werd spoorwegpionier, maar ook waterbouwkundige. Na 16 jaar voor de Hollandse IJzeren Spoorweg Maatschappij spoorbruggen te hebben ontworpen, kwam hij in 1858 weer in dienst bij hoe kan het ook anders Rijkswaterstaat en was al in 1849 één van de oprichters van het KIVI (Koninklijk Instituut Van Ingenieurs). De familie Conrad zou in de Nederlandse metaalnijverheid een belangrijke rol gaan spelen.

Terug naar het graf van de beide waterbouwkundigen. Juist water vormt momenteel een grote bedreiging voor het graf. Water in combinatie met zout. In de kolom, waar het graf tegen aangebouwd is, vindt voortdurend een vochttransport plaats vanuit de fundering naar de oppervlakte van de kolom. Met dat transport wordt zout meegenomen, dat tenslotte uitbloeit in kristallen in het zandsteen van de kolom, maar ook in het marmer van het graf. Omdat marmer een open kristalstructuur heeft, ontstaat in dit materiaal snel schade door de zout uitbloei, het marmer lost op. Dat heeft tot zichtbaar gevolg nu, dat op vele plaatsten stukken afschilveren, marmer bruin verkleurd en de teksten en afbeeldingen langzaam onleesbaar worden en hele platen vergaan. Op lange termijn zou dit verval betekenen dat de marmerplaten vervallen tot gruis en alleen de gemetselde onderliggende tombe overblijft.

Om het niet zo ver te laten komen is in overleg met deskundigen een plan opgesteld om de marmeren beplating van het graf te redden. Dat zal gebeuren door het graf af te sluiten van de vochttoevoer uit de kolom, waarbij tevens voor ventilatie van het metselwerk van het graf wordt gezorgd, zodat dit aan de lucht kan drogen. Daarmee wordt het vocht en zouttransport gestopt. Vervolgens zullen de marmeren platen worden geconserveerd en hersteld en zullen de teksten en afbeeldingen weer worden opgewerkt.

Deze restauratie zal minimaal € 45.000 gaan kosten. De Vrienden van de Grote Kerk hebben zich bereid verklaard € 15.000 aan deze operatie bij te dragen. Deze vereniging met bijna 1600 leden ondersteunt al decennia bijzondere restauratiewerken in de Grote Kerk. De vereniging heeft haar eigen website en werkt samen met de kerkrentmeesters bij de instandhouding van de Grote of St.-Bavokerk, een van de Nederlandse topmonumenten.

Blijft dus nog te financieren een bedrag van € 30.000. Monumentenzorg geeft tegenwoordig alleen nog subsidie (en steeds minder) voor het uitwendige onderhoud van deze monumentale kerk. Mede daarom zijn we sterker aangewezen op subsidiebronnen van derden. Reden om voor deze hoogst noodzakelijke restauratie van het graf van deze fameuze waterbouwkundigen in eerste instantie een beroep te doen op de oorspronkelijke stichters en beneficianten van het graf, Rijkswaterstaat en Rijnland.

Print dit artikel Print dit artikel

Het carillon van de Bavo is voorzien van nieuwe melodieën

Op 17 oktober 2013 waren onze stadsbeiaardier Rien Donkersloot en Arent van Heems en Hans Terlouw van de Koninklijke Eijsbouts druk in de weer de speeltrommel van ons geliefd carillon opnieuw te ‘versteken’, dat wil zeggen van nieuwe melodieën te voorzien.
Vooraf zijn de melodieën door Rien Donkersloot geselecteerd en zo nodig aangepast voor het carillon.

Bavo speeltrommel (8)
Vlnr: Hans Terlouw, Rien Donkersloot, Arent van Heems

Tijdens het versteken zegt Rien welke noten er in een maat moeten komen. Arent selecteert de juiste pinnen (er zijn acht verschillende pinnen, ze variëren in lengte en bepalen zo het moment dat de hamer binnen de maat op de klok valt) en steekt die door de juiste gaten in de speeltrommel. Hans, die in de speeltrommel plaats heeft genomen, draait ze met speciaal oud gereedschap vast met een moer. Soms heeft een pin extra hulp nodig om door het gat in de speeltrommel geplaatst te worden. Dan hanteert Arent een voor dat doel geschikte koperen hamer. Hans moet soms improviseren om de pin met de moer te verankeren, het is oud materiaal dat zo haar eigen nukken heeft. Hier zijn vakmensen aan het werk, die op elkaar zijn ingespeeld en precies weten wat ze doen.
Als de melodie verstoken is, wordt het stuk ter controle gespeeld. Zo zijn er vier melodieën verstoken en kunnen de Haarlemmers de komende tijd blijven genieten van het carillon.

De speeltrommel van het carillon speelt op de volgende momenten:
Hele uur: Bourree 1 (uit cellosuite nr. 3 BWV 1009) Johann Sebastian Bach (1685-1750)
Kwart over: Malle Sijmen, Jan Pieterszn. Sweelinck (1562-1621)
Halve uur: Schenkt man sich Rosen in Tirol (uit: Der Vogelhändler) Carl Zeller (1842-1898)
Kwart voor: “Haarlem, wat ben je mooi” (fragment), Fredie Kuiper

Daarnaast klinken op elk half kwartier een paar korte tonen; een oude traditie.

Alle arrangementen zijn gemaakt door Rien Donkersloot.

Via deze link is een filmpje van de speeltrommel te zien: speeltrommel in werking.

Rien Donkersloot bespeelt de beiaard van de Bavo op
Maandag: 12.00 – 13.00 uur
Vrijdag: 12.45 – 13.15 uur.

 

Print dit artikel Print dit artikel