Maandelijks archief: februari 2014

Stadsarcheoloog Anja van Zalinge bericht over het archeologisch onderzoek

Archeologisch proefsleuven onderzoek in de Grote of St.-Bavokerk

De oudste archeologische vondst in Haarlem die is geregistreerd stamt uit de 19e eeuw. In totaal zijn er drie van die meldingen uit de 19e eeuw. Een van die meldingen is de vondst van een tufstenen muur in de Grote of St.-Bavokerk. Bij het aanleggen van de grafkelder en het monument voor Brunings en Conrad trof men een tufstenen muur aan. Die muur zou van een voorganger van de kerk zijn.

Doordat het grafmonument op initiatief van de Vrienden van de Grote Kerk is gedemonteerd ter restauratie was er zand zichtbaar. Dus als je fundamenten zou willen onderzoeken, dan is dit het moment: je kunt er gemakkelijker bij! Omdat er archeologisch niets bekend is van de Bavo en alle bestaande gegevens in die richting gebaseerd zijn op archiefonderzoek, is het een mooie kans om op zoek te gaan naar archeologische resten. Aldus besloten de kerkrentmeesters, de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de gemeente Haarlem tot toestemming voor een archeologisch proefsleuvenonderzoek door Bureau Archeologie Haarlem.

Onder het grafmonument, direct naast de grafkelder van Brunings en Conrad, vonden we inderdaad een stuk tufstenen muur. Om de muur verder te kunnen bestuderen –hoe breed is hij, hoe lang en wat is de vorm van de toenmalige kerk?- zijn op verschillende strategische punten enkele grafzerken verwijderd. Gelukkig zijn de graven geruimd in voorgaande eeuwen, zodat we geen individuen hebben hoeven storen op hun laatste rustplaats. Slechts enkele knekels zijn hier en daar achtergebleven.

Met hulp en tomeloze inzet van amateurarcheologen, Vrienden van de Grote Kerk en leden van de wijkgemeente die onder andere emmers zand af en aan sjouwden, zijn in totaal op vijf plaatsen muurresten blootgelegd. Op exacte resultaten van het onderzoek moeten we nog even wachten, we gaan we nu hard aan de slag met uitwerken en analyseren van de vondsten en muurwerken. Maar in het kort kunnen we -zij het voorzichtig- zeggen dat we restanten van twee voorgangers van de huidige kerk hebben blootgelegd. Een tufstenen kerk uit de 11e-12e eeuw en een uit kloostermoppen opgebouwde kerk uit de 13-14e eeuw. Hoe de plattegrond van die kerken eruit zag is nu een klein beetje bekend en lijkt anders te zijn dan de reconstructies die we tot nu toe hadden. Mogelijk gaan we volgend jaar nog gerichter zoeken om de gehele plattegrond van deze kerken met zekerheid vast te kunnen stellen. Want we hebben een aardig wat vragen beantwoord, maar ook weer een hoop vragen en raadsels erbij gekregen!

Bij het ontgraven van de muurwerken zijn niet heel veel vondsten gedaan omdat de grond onder de zerken tot op grote diepte flink verstoord was in de afgelopen eeuwen. Toch kwamen er naast veel puin, nagels en achtergebleven knekels verschillende stukken aardwerk en munten aan het licht. Maar bijvoorbeeld ook vloertegels van de oorspronkelijke kerkvloer. De meeste vondsten passen mooi bij de datering van het muurwerk. Bijvoorbeeld 12-14e eeuws aardwerk, dat we nog niet heel erg veel gevonden hebben in Haarlem. Dat geldt ook voor de muntjes uit die tijd. Twee muntjes die bij een muurwerk zijn gevonden lijken zelfs heel vroeg te dateren, rond 800 A.D. Een tijd waarin Haarlem volgens de geschiedschrijving nog nauwelijks zou hebben bestaan.

Kortom, een bijzonder onderzoek. Niet alleen bijzonder voor de kennis van de geschiedenis van onze stad, maar ook bijzonder om in een kerk onderzoek te doen. En voor mijzelf bijzonder om in zo een sacrale en vertrouwde omgeving onderzoek te doen. En wat is er mooier dan orgelspel tijdens het werk?
We gaan de rest van het jaar hard aan de slag om alle vondsten en gegevens uit te werken en wie weet zullen volgend jaar nog aanvullend onderzoek verrichten!

Anja van Zalinge,
Ouderling-Kerkrentmeester en Stadsarcheoloog Haarlem.

Print dit artikel Print dit artikel