Categoriearchief: Bavovrienden

Programma Bavodag bekend gemaakt

Programma Bavodag zaterdag 7 oktober 2017

Onze Vereniging organiseert ieder jaar op de eerste zaterdag in oktober de Bavodag,  naamdag van Sint-Bavo. Dit jaar vindt de Bavodag plaats op zaterdag 7 oktober.

De Grote of St.-Bavokerk is dan vrij toegankelijk voor iedereen.

11:15 – 12:00    Carillonspel door Rien Donkersloot

12:00 – 12:05    Welkomstwoord door voorzitter Jean Laurey

12:30 – 12:50    Demonstratie Slingerproef van Foucault

13:00 – 13:30    Orgelconcert Müllerorgel door Christiaan de Vries

14:00 – 14:30    Pianoduo Amacord met Ivana Alkovic en Maarten den Hengst

                            (Rachmaninoff/M.Helder/Bach/Kurtag)

14:30 – 14:50    Demonstratie Singerproef van Foucault

15:00 – 15:30    Fagotorkest Haarlemmerhout o.l.v. Leendert Booyens

15:30 – 15:50    Demonstratie Slingerproef van Foucault      

16:00 – 16:30    Concert Oude Bavo Cantorij o.l.v. Anton Pauw

17:00                  Einde

Het houten model van de Bavotoren van Theo van Paradijs zal de hele dag te zien zijn in het koor.

Een video over het carillon (10 minuten) wordt in de Heilige Geestkapel doorlopend vertoond.

Print dit artikel Print dit artikel

Waterbazen tentoonstelling geopend

Op maandagavond 19 juni 2017 werd de tentoonstelling “Waterbazen” feestelijk geopend.

Na een welkomstwoord door Jean Laurey,  voorzitter van de Vrienden van de Grote Kerk, hield de directeur-generaal van Rijkswaterstaat mevrouw Michèle Blom de openingstoespraak. Stadsorganist Anton Pauw speelde op het beroemde Christian Müllerorgel delen uit Georg Friedrich Händel’s – Water Music.

Femke Wiersma van Tappan Communicatie interviewde de historische figuren Brunings, Conrad en Cruquius, met dank aan de acteurs van de Stichting Living History Kennemerland. Daarna verrichtte Michèle Blom de officiële openingshandeling van de tentoonstelling.

Waterbeheer in verleden, heden en toekomst. 

Nederland kent een rijke historie en grote expertise op het gebied van watermanagement. Waterveiligheid is een thema dat van dagelijks belang is voor zowel de bewoner als de bezoeker van ons land. Het is echter ook een onderwerp dat niet dagelijks besproken wordt en meer aandacht verdient. Daarom is besloten een tentoonstelling in te richten die, aan de hand van twaalf thema’s, bezoekers meeneemt door verleden, heden en toekomst van de waterveiligheid in Nederland en daarmee bewustzijn en trots creëert. De tentoonstelling loopt van 19 juni tot en met 16 september 2017 en is in zowel het Nederlands als het Engels opgesteld.

De tentoonstelling Waterbazen geeft een prachtig overzicht van de Nederlandse strijd tegen het water. De oprichting van Rijkswaterstaat in 1798 speelde daarbij een belangrijke rol. Daarom in de tentoonstelling uitgebreid aandacht voor het verleden. Maar ook de huidige situatie en de toekomst worden multimediaal in beeld gebracht.

Drie verrassende locaties

De Grote of St.-Bavokerk in Haarlem is de hoofdlocatie van de tentoonstelling. Andere tentoonstellingsonderdelen zijn te bezoeken in het Cruquius Museum in Cruquius en het Rijnlandshuis in Spaarndam.

Klik hier voor de website van de tentoonstelling.

Een foto impressie.

Openingstoespraak Michèle Blom, directeur-generaal Rijkswaterstaat.
Conrad, Brunings en Cruquius ondervraagd door Femke Wiersma.
Waterbazen geopend.
Rondleider Penny Sandford en Michèle Blom bij het monument van Brunings en Conrad.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Heilige Geestkapel gerestaureerd

Op 28 maart 2017 werd de Heilige Geestkapel na restauratie opgeleverd.

De kapel, ook Diakenkamer genoemd, bevindt zich in de zuidelijke zijbeuk en wordt voorafgegaan door de Heilig Grafkapel en de Predikantenkamer.

De Heilige Geestkapel is op dezelfde wijze gerestaureerd als de Heilig Grafkapel en de Predikantenkamer, een Vriendenproject dat in 2013 werd opgeleverd. Ter gelegenheid daarvan publiceerde de Vrienden het boekje Het Grafkapel-complex in de Grote of St.-Bavokerk van Haarlem geschreven door Willem R. de Jong. Daarin komt ook de Heilige Geestkapel ter sprake. 

De renovatie begon met een tegenslag, er werd asbest aangetroffen en vakkundig verwijderd, maar is uiteindelijk goed geslaagd. Met dank aan Tony Jansen -hoofd kerkelijk bureau- en John Weijers -bestuurslid van de Vrienden- voor het voeren van de regie.

Het resultaat mag letterlijk gezien worden, de Heilige Geestkapel zal vanaf nu toegankelijk zijn voor publiek.

Een foto-impressie.

Foto: Jean Laurey

 

Foto: Jean Laurey

 

Foto: Jean Laurey

 

Foto: Jean Laurey

 

Foto: Jean Laurey

   

Voor meer foto’s klik hier.

Print dit artikel Print dit artikel

Restauratie tegels begonnen

De tegels in de hal van de ingang aan de Oude Groenmarkt zijn aangetast door optrekkend zout. De tegels bij de schouw in de Consistoriekamer moeten geconserveerd worden. Als eerste wordt de entree van de Oude Groenmarkt onder handen genomen.

De werkzaamheden worden uitgevoerd door Restauratieatelier Overhoff

De Vrienden financieren de conservering van de oude tegels.

Een foto-impressie.

13 februari 2017:

Entree Oude Groenmarkt 23, de tegels op de straatmuur zijn allen aangetast
De onderste tegels op de binnenmuur worden verwijderd, ontzout en op dezelfde wijze teruggeplaatst.
De restaurateurs

 

Print dit artikel Print dit artikel

Restauratie Heilig Geestkapel van start

De restauratie van de Heilig Geestkapel wordt gefinancierd door de Vrienden van de Grote Kerk.

Tijdens de inventarisatie ten behoeve van de restauratie werd ontdekt dat er asbest aanwezig is. Een behoorlijke tegenvaller. Het asbest dient eerst verwijderd te worden, daarna kan met de restauratie worden begonnen.

Op 7 februari 2017 zijn de voorbereidende handelingen voor de asbestverwijdering gestart. In de Heilig Geestkapel is onder meer een cabine geplaatst.

Op 13 februari was de asbestverwijdering voltooid. de restauratie kan nu beginnen.

Bijgaand een foto-impressie.

13 februari 2017:

Uitzicht naar de achterkant van de winkeltjes.

Asbestplaten verwijderd.

10 februari 2017:

De decontaminatie-eenheid bestaat uit drie delen: schoon, douche en vuil.
Het te reinigen gebied is grondig afgeschermd.
Klaar om de ‘vuile ruimte’ te betreden.
Aan het werk in de ‘vuile ruimte’.

 

7 februari 2017:

Benodigdheden
Asbest
Cabine in de Heilig Geestkapel
Print dit artikel Print dit artikel

Programma Bavodag 2016

Elk jaar wordt door onze Vereniging een Bavodag georganiseerd. Meestal is dat de eerste zaterdag op of na 1 oktober, de naamdag van Sint-Bavo.

Dit jaar vindt de Bavodag plaats op zaterdag 1 oktober. De Grote of St.-Bavokerk is dan vrij toegankelijk voor iedereen.

img_016944Het model van de Bavotoren van Theo van Paradijs zal de hele dag tentoongesteld worden. Het model is verder geperfectioneerd.

Om 14.00 uur wordt het boek ‘Haarlem als Hollands Jeruzalem – De oorsprong van de toren van de Grote of St.-Bavokerk’ van Thomas von der Dunk op het hoogkoor gepresenteerd. Het boek is een uitgave van de Historische Vereniging Haerlem.

  

 Programma Bavodag, 1 oktober 2016

Tijd
11.30-11.50 carillonspel door stadsbeiaardier Rien Donkersloot
12.00-12.05 welkomstwoord door voorzitter Jean Laurey
12.05-12.25 optreden van gitarist Sjoerd van Houten
12.30-12.50 demonstratie van de slingerproef van Foucault
13.00-13.20 orgelconcert op het Müllerorgel door Gijs Boelen; op het programma staat muziek van de componist Niccolò Moretti (1763-1821)
13.30-13.50 optreden van het trombone-ensemble van het Conservatorium van Amsterdam
14.00-14.20 presentatie van het boek ‘Haarlem als Hollands Jeruzalem – De oorsprong van de toren van de Grote of St.-Bavokerk’ op het hoogkoor; aansluitend is het boek te koop
14.30-14.50 optreden van zangeres Nienke Oostenrijk, begeleid door Gijs Boelen op het Müllerorgel; op het programma staan ‘Una lacrima (preghiera) van Donizetti en ‘Tonat coelum cum furore’ van Piazza
15.00-15.20 optreden van het mannenkoor Barbers & Bishops; op het programma staat onder meer ‘Perfect day’ van Lou Reed en ‘God only knows’ van The Beach Boys, maar ook ‘Tes Beaux yeux’ van Sweelinck
15.30-15.55 demonstratie van de slingerproef van Foucault
16.00-16.20 optreden van het Camusette Consort o.l.v. Willem Mook; op het programma staan werken van Josquin des Prez (c. 1450-1521)
16.30-17.00 optreden van het jazzkwartet Rogier van der Tweel
Print dit artikel Print dit artikel

Stipboek “De basilisken slaan toe!” gepresenteerd

Op 4 juni 2016 werd in het hoogkoor van de Grote of St.-Bavokerk het stripboek De basilisken slaan toe! gepresenteerd.

Wethouder Jur Botter nam het boek in ontvangst, gereserveerde boeken werden opgehaald en gesigneerd door auteur Aad Peters en tekenaar Eric J. Coolen.

John van der Wal van Haarlem 105 maakte er een video-impressie van:

De bijeenkomst werd afgesloten met een geanimeerde receptie.

Eerder werden Aad Peters (schreef het verhaal) en Penny Sandford (vertaalde het verhaal in het Engels) geïnterviewd door Geja Sikma van RTV-NH. Klik hier.

 

Print dit artikel Print dit artikel

Presentatie van het stripboek De basilisken slaan toe!

Op 4 juni 2016 om 16.00 uur is het zover, dan presenteren de Vrienden in het hoogkoor van de kerk het eerste stripboek over de Oude Baaf.

“De Basilisken slaan toe!” werd geschreven door Aad Peters en getekend door Eric J. Coolen. Wethouder Jur Botter neemt het eerste exemplaar in ontvangst.

Inloop vanaf 15.30 uur, na afloop is er een receptie en kunnen gereserveerde boeken worden betaald en opgehaald. Eric J. Coolen en Aad Peters zijn beschikbaar om de boeken te signeren.

De Vrienden brengen met enige regelmaat publicaties uit, tot nu toe zijn het boekjes met veel tekst en weinig illustraties voor geïnteresseerden en kenners van de Grote Kerk. In februari 2014 ontstond het idee een stripverhaal uit te brengen. Een verhaal dat scholieren en volwassenen die van strips of Haarlem houden aanspreekt: een Bavomysterie.

Eerst werd een Tijdlijn van de Grote of St.-Bavokerk gemaakt dat een chronologisch overzicht geeft van de geschiedenis en gebeurtenissen in en rond de kerk. Een hulpmiddel voor de auteur van het stripverhaal.

Omslag BasiliskenMedio 2014 waren rondleider Aad Peters en Eric J. Coolen bereid gevonden het stripboek te ontwikkelen. Aad Peters beschikt over veel kennis van de Grote Kerk en gaat in het dagelijks leven met scholieren om. Hij verraste een ieder met een uitgewerkt verhaal inclusief ideeën voor de bijbehorende tekeningen. Eric tekent op herkenbare wijze, als hij de Grote Kerk neerzet zal die niet met een andere kerk verward worden.

De redactiecommissie bestond uit bestuursleden
Penny Sandford (vicevoorzitter/voorzitter rondleiders), Maarten Brock (externe betrekkingen en communicatie) en Jean Laurey (voorzitter).

Vanaf 2015 vonden maandelijkse voortgangsbesprekingen plaats. In het begin moest worden bepaald hoe de personages in het verhaal eruit zullen gaan zien. Daarna kon Eric goed aan de slag. Hij ging regelmatig op werkbezoek naar de kerk. Het overleg tussen Aad en Eric leidde tot kleine veranderingen in het verhaal, die soms grotere gevolgen hadden dan eerst was aangenomen.

BAVO_SoftCovers.inddPenny Sandford bood aan het boek in het Engels te vertalen. Dat is een intensief karwei, maar nu kwamen er de specifieke begrippen van het monumentale gebouw en de jeugdtaal bij die in het stripverhaal voorkomen. We hopen met de Engelstalige uitgave ook toeristen te bereiken.

In de slotfase werd grafisch vormgever Henk Tijbosch betrokken. Hij tekende voor de omslagen van de boeken, plaatste de tekstballonnen en kwam op de valreep met een leuk idee dat door de redactiecommissie (met extra werk voor Eric) werd overgenomen.

Uiteindelijk produceerde Eric ongeveer 400 tekeningen!
Het arbeidsintensieve tekenproces legt Eric J. Coolen uit in een korte video:

Op 4 juni 2016 is het zover, dan wordt een (in)spannende periode afgesloten en zullen we zien of het publiek het ook een leuk project vindt. Individuele reserveringen via de website en de vraag van boekhandels stemmen optimistisch.

Op de achterkant van het stripboek wordt het verhaal als volgt samengevat:

Emma, Falco, Tommy en hun ouders krijgen een rondleiding
door de Grote of St.-Bavokerk in Haarlem. Als de rondleidster uitleg geeft
over een afbeelding van een basilisk gaat het mis. De rondleidster en de ouders
veranderen plotseling in houten beelden. Om ze weer tot leven te wekken,
moeten Emma, Falco en Tommy zeven raadsels oplossen.
Gaat dat ze lukken?

Haarlem heeft iets met beeldverhalen. De Stripdagen Haarlem 2016 (3 t/m 12 juni) vormen volgens het organisatiecomité het grootste en langstlopende strip-evenement van noordelijk Europa. De plaats en het moment van presentatie van ons stripboek kon niet beter zijn. We zijn benieuwd naar de ontvangst ervan hopen heimelijk dat het een verzamelobject zal worden.

Op 7 mei 2016 verscheen een groot artikel in het Haarlems Dagblad van de hand van kunstredacteur Jaap Timmers met de kop “Samen jagen op de Bavo-code”. Daarbij was deze foto geplaatst van de redactiecommissie.

foto United Photos/Paul Vreeker

V.l.n.r op de voorgrond
Aad Peters en Eric J. Coolen.
In de achtergrond
Jean Laurey, Penny Sandford en Maarten Brock.

Foto United Photos/Paul Vreeker

De boeken zijn vanaf 5 juni te koop in de volgende winkels:

Wij danken onze sponsoren voor hun bijdragen:

(klik op het logo voor informatie)

logo

Staal Haarlem

 

 

Print dit artikel Print dit artikel

Algemene Ledenvergadering 20 april 2016

De algemene ledenvergadering van de Vereniging Vrienden van de Grote Kerk vindt dit jaar plaats op woensdag 20 april in de Dorpskerk te Bloemendaal. De vergadering begint om 19.30 uur. De agenda vindt u in de bijlage bij de Bavokroniek van april 2016. Na het officiële gedeelte zal de voorzitter van de Stichting Vrienden van de Dorpskerk, mw. J.A. Patijn-Bijl de Vroe, ingaan op de geschiedenis van de Dorpskerk.

Voorafgaand aan de algemene ledenvergadering bieden wij u vanaf 19:00 uur een kopje koffie aan in het naast de Dorpskerk gelegen Kerkelijk Centrum op het adres Kerkplein 20, 2061 JD Bloemendaal.

Dorpskerk BloemendaalDe Dorpskerk dateert uit de 17de eeuw en is een van de oudste monumenten van Bloemendaal. In 1632 besloten Bloemendaalse buitenplaatsbezitters tot het bouwen van een kerk in het dorp Bloemendaal, speciaal voor de hervormde erediensten. Ook de Bloemendalers zelf wensten een ‘Predikhuys’. De eerste gemeenteleden waren linnenblekers en tuinlieden. Op 25 maart 1636, eerste paasdag, werd de eerste eredienst gehouden. Rondom de kerk lag het kerkhof met aan de ene kant de pastorie en aan de andere kant de diaconieschool met het huis van de schoolmeester. Op het sfeervolle Kerkplein zijn deze gebouwen nog steeds te herkennen.

Dorpskerk Bloemendaal interieurEen bijzondere bezienswaardigheid in de kerk zijn de gebrandschilderde ramen van de hand van Pieter Holsteyn, die geschonken werden door de kerkstichters en door de heer van Brederode, de Staten van Holland en de steden Haarlem, Alkmaar, Hoorn, Dordrecht, Beverwijk en Leiden.

De Dorpskerk is in gebruik van de Protestantse Gemeente van Bloemendaal en Overveen. Daarnaast zijn er regelmatig concerten en lezingen. Het interieur van de kerk is onlangs gerestaureerd en gerenoveerd.

Adres:
Kerkplein 1, 2061 JC Bloemendaal
Openbaar vervoer: Station Bloemendaal

Print dit artikel Print dit artikel

Toespraak bij de presentatie Bavodeel Grafmonument Brunings & Conrad

Toespraak door Willem R. de Jong ter gelegenheid van de presentatie van het Bavodeel over het grafmonument van Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad in de Grote of St.-Bavokerk op 12 december 2015.

Het is al weer ruim een jaar geleden dat hier op deze plek aandacht werd besteed aan de restauratie en terugplaatsing van het grafmonument voor Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad. Vorig jaar, 22 augustus 2014, vertelde Theo van de Gazelle, plaatsvervangend directeur-generaal van Rijkswaterstaat al het één en ander over de verdiensten van vooral Christiaan Brunings, grondlegger van wat thans Rijkswaterstaat heet, voor de waterbeheersing in Nederland. En ik mocht toen wat vertellen over de geschiedenis van het grafmonument van deze twee befaamde waterbouwkundigen. Ik heb toen o.a. duidelijk proberen te maken dat het eigenlijk om twee gedenktekens gaat, het ene – de urn bovenop het monument voor Brunings en het andere, een grafmonument voor Conrad met een bijzonder fraai basreliëf waarop de uitwateringssluizen in Katwijk worden uitgebeeld. Mijn verhaal van toen keert uiteraard terug in deeltje 13 van de Bavoreeks zoals dat thans wordt gepresenteerd. Vandaag wil ik enkele ander accenten leggen.
De relatie tussen Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad en hun werk ten behoeve van het hoogheemraadschap Rijnland kwamen indertijd wat minder goed uit de verf. Maar we staan hier wel bij een grafmonument waar beiden zijn begraven. En wat aan dit monument het meest de aandacht trekt betreft een groot waterbouwkundig project van Rijnland.

Christiaan Brunings was ten tijde van zijn overlijden in 1805 niet alleen “Directeur-Generaal der Rivier- en Zeewerken der Bataafsche Republiek”, maar ook “Generaal Opziener” van het Hoogheemraadschap Rijnland. Zijn protegé en leerling Frederik Willem Conrad volgde hem na zijn dood direct in de laatste functie op. Een kleine twee jaar later werd Conrad ook benoemd in de nieuw ingestelde functie van “Inspecteur-Generaal van de Waterstaat van het Koninkrijk Holland”. Maar op 6 februari 1808 overlijdt Conrad aan de gevolgen van roodvonk. Hij werd slechts 38 jaar oud en overleed nog geen drie jaar na Brunings. Het is dan ook niet zo verwonderlijk dat Van de Gazelle over Conrads eigen bijdrage aan de Nederlandse waterstaat niet zo veel te melden had.

Kort geleden was hier in deze kerk de tentoonstelling “Zullen we vrienden worden” ter gelegenheid van het veertig jarig bestaan van de Vereniging Vrienden van de Grote of St.-Bavokerk. Op die tentoonstelling werd ook aandacht gevraagd voor de restauratie van het monument van Brunings en Conrad. Daar viel o.a. te lezen:

Brunings had een pupil, in de persoon van de in 1770 geboren Willem Frederik Conrad. Hun relatie had veel weg van die van een vader en zoon. Conrad ging in 1797 zelfs met zijn gezin bij Brunings inwonen in Spaarndam.

Bij de mededeling dat Brunings was als een vader voor Conrad heb ik niets op te merken. Het verhaal dat Conrad met zijn gezin bij Brunings zou hebben ingewoond heb ik vaker gelezen. Maar het is wel een sprookje. Om dit duidelijk te maken ga ik even terug naar de periode waarin Brunings bij Rijnland in dienst kwam.

Christiaan Brunings leerde de wereld van de waterstaat kennen via Jan Noppen, “toeziener” van het Hoogheemraadschap Rijnland te Spaarndam. Noppen onderwees hem o.a. in sterrenkunde, meteorologie en waterbouwkunde. Noppen overleed in november 1764 en Brunings solliciteerde met succes op de ontstane vacature. Ik citeer:

In het volgende jaar 1765, op den 25sten Mei, en dus in het 29ste zijnes ouderdoms, werd hij in deszelfs plaats aangesteld als Toeziener van het hoogheemraadschap van Rijnland, in het kwartier van Spaarndam, en vervolgens bij verwisseling, met den heer Jan Engelman, die destijds in diezelfde hoedanigheid op halfwege Haarlem geplaatst was, op den 2den Julij van datzelfde jaar, als Toeziener op den Spaarndamschen dijk en de sluizen bij den huize Zwanenburg, op welk gemeene-landshuis van Rijnland hij dan ook vervolgens, tot aan zijnen dood, en dus omtrent 40 jaren, zijn verblijf gehad heeft.

Deze woorden komen uit een Prijsverhandeling, betreffende het leven en de verdiensten van Christiaan Brunings van de hand van niemand minder dan zijn leerling en opvolger Conrad. Kortom, naar het mij dunkt, een tamelijk onverdachte bron. Kennelijk is Brunings al heel kort na zijn aanstelling als toeziener van Rijnland te Spaarndam verhuisd naar het gemeenlandshuis in Halfweg, Huize Zwanenburg.
Frederik Willem Conrad werd in 1769 in Delft geboren. Hij werd op jonge leeftijd wees en werd opgeleid tot ingenieur van de genie. In 1787 werd Conrad, toen nog slechts achttien jaar oud, benoemd tot adjunct-landmeter in Holland. Hierdoor kwam hij in contact met Brunings en werd al snel diens assistent. In 1796 werd Conrad onder Brunings, die hem inmiddels als zijn rechterhand beschouwde, aangesteld als adjunct-generaal opziener van Rijnland. Hij betrok toen het gemeenlandshuis te Spaarndam, de dienstwoning waar Brunings zo’n dertig jaar daarvoor slechts een paar maanden had gewoond.

Maar ik stap met zevenmijlslaarzen over naar het laatste project van Rijnland in de voorbereiding waarvan Brunings en Conrad betrokken waren. Dit is de uitwatering bij Katwijk. Brunings was aanvankelijk van mening geweest dat de uitwateringsproblemen van Rijnland zouden kunnen worden opgelost door en extra spuisluis bij Halfweg, maar van deze extra sluis is het nooit gekomen. Ook plannen om de Haarlemmermeer in te polderen werden toentertijd als technisch nog te riskant beschouwd. Een andere optie was de aanleg van een uitwatering naar zee bij Katwijk. Maar het duurde wel even tot daartoe besloten werd. Conrad was voorstander van dit project. Brunings overleed kort na het begin van de werkzaamheden, die onder leiding stonden van Conrad.

En hiermede kom ik weer terug op het grafmonument van Brunings en Conrad. Meer in het bijzonder, het basreliëf:

Relief BenC IMG_015956 zw

Afb. 1 – Basreliëf van Jozef Geefs op het grafmonument voor Frederik Willem Conrad.

 Tijdens de al gememoreerde tentoonstelling “Zullen we vrienden worden” viel over dit reliëf te lezen:

Rechts staat Poseidon [Neptunus] afgebeeld, de god van de zee en beschermer van de wateren. Hij vaart op de golven van de Noordzee in een bootje dat wordt voortgetrokken door twee zeepaarden en wordt vergezeld door zijn zoon Triton, een meerman. Links op het reliëf rust Demeter, de godin van de landbouw, met haar rechterarm op een kruik, waaruit het water van de Rijn stroomt. In haar linkerhand houdt zij de hoorn des overvloeds …

Wel, dit is wat mij betreft een prima beschrijving. Maar ik zou er nog wat aan willen toevoegen. Ik denk namelijk dat ik de eerste ben die de vrouwenfiguur links op het reliëf heb aangeduid als de godin Demeter. Wolff sprak heel lang geleden rijkelijk vaag van “een vrouwenbeeld, voorstellenden den verbeterden landbouw van Rijnland”. En daar was ook wel aanleiding toe. Demeter is de godin van de landbouw, maar breder ook moeder aarde en godin van de vruchtbaarheid. Ze wordt gewoonlijk staande afgebeeld als een wat moederlijk figuur met in haar hand een bosje tarwearen of soms ook de hoorn des overvloeds. Bij mijn weten nooit als een jonge vrouw zittend met een stroomkruik onder haar arm. Ik heb indertijd proberen te achterhalen waar deze afbeelding aan was ontleend; evenwel niets gevonden.

Maar een paar maanden geleden, toen ik mijn manuscript eigenlijk al had afgesloten, attendeerde Jean Laurey me op een medaille uitgereikt aan de genodigden bij de ingebruikname van de uitwatering te Katwijk:

Bronzen herinneringsmedaille

Afb. 2 – Bronzen herinneringsmedaille ingebruikstelling van de uitwatering te
Katwijk in 1807 (Historische Collectie Hoogheemraadschap Rijnland).

De voorzijde van de medaille toont een zittende stroomgod met onder zijn rechterhand een kruik waaruit rivierwater stroomt en in zijn linkerhand de hoorn des overvloeds. Deze stroomgod verbeeldt de Rijn. Daarnaast verschijnt ook Neptunus vergezeld door Triton. Het geheel symboliseert zoals het randschrift zegt het herstel van de oude monding van de Rijn. De achterkant van de medaille toont de toenmalige buitensluis.
Beeldhouwer Jozef Geefs heeft in het basreliëf voor het grafmonument de afbeeldingen op voor- en achterkant van de medaille samengenomen. Maar tegelijkertijd is de zittende stroomgod met stroomkruik en hoorn des overvloeds vervangen door een lieflijk neergevlijde Demeter, godin van de landbouw voorzien van dezelfde attributen.
Deze vervanging valt goed te begrijpen. Immers, de Oude Rijn werd al in 1122 bij Wijk bij Duurstede van de Rijn afgedamd. M.a.w. de Rijn die via de uitwateringssluizen van Katwijk opnieuw verbonden werd met de Noordzee was al heel lang niet meer vadertje Rijn. Afwateringskanaal en sluizen dienden enkel en alleen de uitwatering van Rijnland. Het hoogheemraadschap nam de kosten voor de aanleg dan ook volledig voor zijn rekening. Demeter, de godin van de landbouw, staat voor Rijnland en zijn toegenomen vruchtbaarheid als gevolg van de verbeterde uitwatering.

Tot slot nog één opmerking. Frederik Willem Conrad overleed zeer vroegtijdig, kort nadat hij was aangesteld als hoofdopziener van Rijnland en directeur-generaal van de Nederlandse Waterstaat. Dit maakt, misschien mede doordat hij heel lang onder Brunings met hem heeft samengewerkt, dat hij altijd in de schaduw van Brunings zal blijven staan. In rekening brengende de verdiensten van beide waterbouwkundigen is het naderhand toegevoegde gedenkteken voor Conrad, naar mijn bescheiden mening, toch wel wat erg groots uitgevallen vergeleken met dat voor Christiaan Brunings. Maar dit komt geheel voor rekening van Frederik Willem Conrad jr., jongste zoon en naamgenoot van Frederik Willem Conrad.

Hier wou ik het voor dit moment maar bij laten. Voor de rest van het verhaal verwijs ik u naar het boekje.

Deze toespraak is ook als pdf document beschikbaar: 

 

Print dit artikel Print dit artikel