Een kijkje in de Grote of St.-Bavokerk

Bezoekers van de kerk doen er goed aan eerst eens in de viering te gaan staan en alle kanten op te kijken. Zo raak je onder de indruk van de afmetingen van het gebouw en bovendien onderga je dan de schitterende lichtval en de sfeer waarin geschiedenis en heden samenvallen. Uit de geweldige hoeveelheid waardevolle objecten doen we slechts een kleine greep.

Stenen gewelfDe viering zelf toont een stenen stergewelf uit 1500 dat met prachtige bloemmotieven beschilderd en verguld is. Het sterrenmotief is ook in de 16e eeuwse eikenhouten siergewelven boven het schip en het koor verwerkt.

Onder de voeten van de bezoekers liggen talloze grafstenen waarvan er veel beschadigd zijn in de Franse tijd: vrijheid, gelijkheid, broederschap. De wapens die eens de stenen sierden zijn weggehouwen. Wat restte waren eenvoudige huismerken en tekens die verwijzen naar gilden. In een hoekje van de kerk zijn zo de graven van het schoenmakersgilde nog te herkennen.

Het bijzonder lange koor wordt gekenmerkt door soberheid en maakt een zware en massieve indruk. Opvallend zijn de enorme pilaren met hun geschilderde tapijtimitaties, waarvan de oudste al uit 1425 dateren. Blauw – de duurste kleur in die tijd – was slechts bestemd voor de scheiboog waaronder lang geleden een sacramentstoren stond. De koorbanken tonen een veelheid aan misericorden en wapens op de dorsalen.

 

IMG_5042Het hoogkoor wordt van de kerk afgesloten door een magistraal uitgevoerd koperen koorhek uit 1509-1517. Het is een staaltje van het middeleeuwse vakmanschap van Steven de beeldsnijder, de ontwerper, en Jan Fierens, een kopergieter uit Mechelen die ook de unieke koperen pelikaanlezenaar op het hoogkoor heeft vervaardigd. Het houtsnijwerk op de lambrisering van het koorhek is van grote kwaliteit.

IMG_5048De glas-in-loodramen zijn heel verschillend en hebben geen echte samenhang, geen programma. We kunnen er wel heel goed de ontwikkeling van de glasschilderkunst vanaf de 17e eeuw tot heden aan aflezen. Er zijn zelfs Goudse glazen van Tomberg! De Jugendstil/Art nouveau is vertegenwoordigd door het glas “Christus en de boetvaardige zondaar”. Tussen de moderne scheppingen valt het raam van Gunhild Kristensen op doordat ze gebruik maakte van gebeiteld glas-in-lood. Het schittert als de zon er op schijnt. Het “Belegglas” van Friso ten Holt heeft een heel ander karakter doordat het samengesteld is uit stukken antiekglas. Bezoekers die er de tijd voor nemen ontdekken misschien Kenau nog wel… Het overweldigende glas “Vrede en verdraagzaamheid” van Michel van Overbeeke beheerst een groot deel van de kerk.

Veel bezoekers komen speciaal voor de drie oude scheepsmodellen die de kerk rijk is. De kleinste – een boeier – dateert uit 1550. Het is het oudste kerkscheepje in ons land en werd geschonken door het puissant rijke Schonenvaardersgilde, dat zelfs een stukje land in het tegenwoordige Zweden bezat. De twee andere modellen, een pinas en een fregat, waren geschenken van het scheepsbouwersgilde dat in de 16e en in de 17e eeuw in Haarlem floreerde. Bovendien verwijzen ze naar de legendarische inname van de Egyptische stad El Dumyat (Damiate) tijdens een van de kruistochten.

Christiaan MüllerorgelPièce de résistance is het wereldberoemde en majestueuze Müllerorgel dat bij de oplevering in 1738 het grootste ter wereld was. Het telt meer dan 5000 pijpen en is overdadig versierd met bladgoud. Achter het rugwerk bevinden zich 64 registerknoppen en drie klavieren, waarvan de toetsen belegd zijn met ivoor en schildpadleer. De Amsterdamse beeldhouwer Jan van Logteren tekende voor de balustrade en de beelden. De stadstimmerman Hendrick de Werff was verantwoordelijk voor de kas. Een keertje luisteren? Dat kan! Er worden in de zomermaanden gratis orgelconcerten verzorgd door de twee stadsorganisten en door gastorganisten – een traditie van bijna vier eeuwen!

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

 

Het koororgel mag dan wat bescheidener zijn qua omvang, maar het bezit wel waardevolle 17e eeuwse pijpen. De kas is een ontwerp van J.P.H. Cuypers. Ook dit instrument is regelmatig te beluisteren.

 

Behalve door het machtige orgel wordt het schip beheerst door de preekstoel. In ons land bestaan er geen houten preekstoelen meer van voor 1500. Des te belangrijker is de laatgotische bekroning waarover al in 1490 in de kladkerkrekeningen is geschreven. Het laat 16e eeuwse klankbord toont renaissance elementen en de 17e eeuwse kuip is een mooi voorbeeld van de barok. De kuip wordt gedragen door een adelaar en laat de bezoeker een veelheid van bloemen en dieren zien, alle met symbolische betekenissen. De slangen die op de koperen leuningen zijn aangebracht vluchten voor het Woord…

Verrassend is het grote aantal typisch calvinistische inventaristukken: het Avondmaalsbord in de koorsluiting, laat 16e eeuwse tekstborden in de transeptarmen, schilderingen met teksten uit dezelfde tijd op de oostelijke vieringpilaren. De naamlijsten van voorgangers, kerkbestuurders, diakenen, collectanten etc. zijn vrijwel compleet bewaard gebleven – een unicum! Daarnaast staat een kleine laat 16e eeuwse preekstoel,bestemd voor de Avondmaalsvieringen op het hoogkoor borg voor elegant en verfijnd houtsnijwerk van na de alteratie.

In de zuidwesthoek van de kerk bevindt zich de 15e eeuwse Broodbank. Het is een prachtig meubelstuk, voorzien van betekenisvol houtsnijwerk. In de Broodbank voorzagen eens de H. Geestmeesters de armen en weeskinderen van brood, spek, vis, geld of kleding. Dat college fungeerde al in de 14e eeuw en bestaat nu nog – zij het onder een andere naam en met andere functies die meer van onze tijd zijn. Helaas is de Broodbank tegenwoordig weer in gebruik. Tijdens de adventsweken worden er broodjes verkocht ten bate van allerlei goede doelen, die aansluiten bij de zeven werken van barmhartigheid, die op de rugpanelen van de Broodbank worden beschreven…

Tot zover de beperkte greep uit objecten die zo nadrukkelijk het interieur en de sfeer in de Grote of Sint-Bavokerk bepalen. Er is nog veel meer dat de aandacht van de bezoeker zal trekken – voor elk wat wils. Overtuig uzelf! U bent van harte welkom!

Lees meer: Glasvenster Vrede en Verdraagzaamheid