Artikelen
De vereniging publiceert niet alleen boeken maar ook artikelen. Die zijn te omvangrijk voor opname in de Bavokroniek, en te klein om als boek te worden uitgegeven. Momenteel hebben we een flink aantal artikelen liggen van de hand van Henk Kaan en Koen Vermeij. Ze zijn, met een enkele uitzondering, nog niet eerder gepubliceerd. U kunt ze naar believen op uw scherm lezen of downloaden/printen, als u liever van papier leest.
Leesaanwijzing:
Een Bavo-Boekenlijst
Deze Bavo-boekenlijst is ontstaan en gegroeid vanaf mijn opleiding tot rondleider in 2015. Het spreekt vanzelf dat de eerste boeken die ik las, handelden over de bouw, de inrichting en het onderhoud van de kerk. Zoals ook boeken over het parochieële leven. Alleen al het aantal boeken over deze basis-onderwerpen bleek groot. En in de loop der jaren zijn er van deze een aantal belangrijke boeken bijgekomen.
Al spoedig echter werd me duidelijk dat ik het verhaal over de bouw van de Bavo niet zou kúnnen vertellen zonder ook het leven in de stad Haarlem erbij te betrekken. In de middeleeuwen waren de banden tussen stad en kerk buitengewoon nauw. Iedereen beleed dezelfde godsdienst. De regerende bovenlaag van de stad wisselde regelmatig functies in het stadsbestuur met die van het kerkbestuur. Deze nieuwe informatielaag bleek kennismaking met een uitgebreide boekenschat in te houden.
Maar het ging nog verder: niet alleen Haarlem bouwde in die tijd een kerk. In de gehele Nederlanden heerste een ware bouwwoede. Plaatsen die nog maar kort geleden hun stadsrecht hadden gekregen, gingen kerken bouwen, maar ook raadhuizen, stadsmuren en woningen voor de sterk groeiende bevolking. Het inzicht dat Haarlem deel uitmaakte van een groter geheel – een parochie in een bisdom, en een stad in een landstreek – maakte het nodig ook aandacht te besteden aan ontwikkelingen in een ruimer verband. Verdieping in de algemene historie van die tijd laat zien dat de bouwgeschiedenis van een locale kerk sterk verweven is met maatschappelijke en economische situaties. Oorlog, hongersnood, epidemieën elders deden hun gevolgen op locaal niveau gelden, en naarmate deze rampen dichterbij plaatsvonden des te heviger.
Nog was het aantal onderwerpen niet uitgeput. Lezen over de bouw van een kerk noodzaakte tot verdieping in de techniek van het bouwen in het algemeen. Begrippen en termen vind je in specialistische literatuur. Hetzelfde geldt voor religieuze begrippen: het is nodig dat je begrijpt hoe de kerkelijke hierarchie werkt, en hoe het godsdienstig leven – speciaal in de late middeleeuwen – onder spanning kwam te staan. Muziek speelt in de katholieke eredienst een grote rol. Extra informatie is vaak welkom.
De boeken zijn teruglopend chronologisch gerangschikt; de meest recente publicaties staan bovenaan. Boeken die ik extra boeiend, interessant of terzake vind zijn in rood aangegeven. De lijst eindigt met de vermelding van boeken over andere middeleeuwse kerken.
Deze lijst pretendeert geen compleetheid. Ze toont wat erop mijn pad is gekomen. Er zullen hopelijk bestaande boeken en nieuwe publicaties bijkomen. Suggesties voor aanvullingen zij zeer welkom op redactie@bavovrienden.nl.
Koen Vermeij
De Bavo opgenomen in de LUX Church Heritage website!
LUX Church Heritage is een Nederlandse Engelstalige website gewijd aan ‘kathedralen’. LUX beschouwt kathedralen als behorend tot de meest ambitieuze gebouwen die de mensheid ooit heeft gemaakt. LUX is tot stand gekomen “omdat kathedralen meer verdienen dan een beschrijving op Wikipedia”.
De man achter LUX, Wilmar Zomer: “De artikelen zijn gebaseeerd op gesprekken met de mensen die de kerken kennen – rondleiders, conservatoren, historici – gecombineerd met wat ik zelf tijdens mijn bezoeken waarneem. Kortom, verhalen uit de eerste hand.”
Nu heeft LUX z’n oog laten vallen op de Grote of Sint-Bavokerk. Naast grote Franse en Engelse kathedralen gingen slechts twee Nederlandse kerken ons voor, de Utrechtse Dom en de Grote Kerk van Breda.
Wilmar Zomer: “Een van de fraaiste gotische kerken van de Lage Landen. Haarlem probeert niet Parijs, Keulen of zelfs Antwerpen naar de kroon te steken. De Bavo is groot, maar nooit theatraal. Haar proporties zijn kalm, bijna bewust rationeel. Geen priemende spitsen, geen dramatische verticaliteit. Het is een gebouw dat zich precies bevindt op de scheidslijn tussen ambitie en terughoudendheid, tussen noordelijke soberheid en laat-gothische gedurfdheid.
Toch vaak beschouwd als slechts ‘de kerk met het Müllerorgel’, verdient de Bavo ten volle een bredere kennismaking. In dit nieuwe LUX-artikel kijken we achter dit eenzijdig label, en is de vraag: ’Wat voor soort gotiek heeft Haarlem eigenlijk gebouwd – en waarom?’”
Met deze vraag in zijn achterhoofd heeft hij kennis gemaakt met Henk Kaan, een van onze experts, die hem een dag lang alle hoeken en gaten van de kerk heeft laten zien.
Een speurtocht op de LUX Church Heritage site kunnen we iedereen aanbevelen. Hier is het artikel te lezen en te downloaden.
De reis van het vrouwenorgel
Het verhaal begint in 1523. De Haarlemse Bavoparochie was in feeststemming. Nog maar net was het vergulde kruis op de toren geplaatst. Na een razendsnelle bouw van maar twee jaar was de toren af, de kerk klaar! Trots alom: een toren van ruim 45 meter vanaf de viering van de kerk reikend tot 76 meter hoogte.
Haarlems Pronkstuk schittert weer!
De Grote of St.-Bavokerk is wereldberoemd, niet in de laatste plaats door het in 1738 opgeleverde orgel. Zo’n pronkstuk vergt uiteraard regelmatig onderhoud. Dit artikel vertelt over het opnieuw bekleden met tinfolie van alle zichtbare pijpen in 2021.
De Bavo als Schrijn
De Bavo heeft iets dat andere gotische kerken in de omgeving niet hebben. Dat is het licht dat in de kerk heerst, en de volmaakt-schone leegte van de ruimte. Een beschouwing van Koen Vermeij.
Tuinen in de Bavo
Tuinen in de Bavo? Jazeker, maar denkt u hierbij niet aan grasveldjes. Het woord ‘tuin’ slaat vanouds op de omheining, niet op het ingesloten gebied. Het Duitse ‘Zaun’ staat voor ‘omheining’. Ook het Engelse ‘town’ is verwant.
Pisa aan het Spaarne
Duidelijk te zien als je door de Frankestraat of de Jansstraat in de richting van de Grote Kerk loopt: de toren staat uit het lood, en niet zo’n klein beetje. Over de oorzaak daarvan doen verschillende theorieën de ronde.
Beeldhouwwerk in de Grote- of St.-Bavokerk
De kerk was ooit overdadig getooid met beelden, schilderingen, tapijten, en alles wat kon bijdragen aan de glans en luister van de katholieke eredienst. Toch is er na de reformatie genoeg overgebleven – en vooral ook bijgekomen – om van te genieten. Dit artikel geeft daarvan een indruk.
De Bavotoren
De beroemde toren van onze kerk is, mag je wel zeggen, een toevalstreffer. Als Evert Spoorwater niet gestorven was in 1475, Cornelis de Wael niet in 1505 en Anthonis Keldermans niet in 1512, alle drie voortijdig midden in hun werk, zou de toren van Jacob Symonsz. wel zeker niet nodig geweest zijn. Maar zó is het niet gegaan: lees hier hoe wél!
De engelen in het koor van de Bavo
In het koor stond vroeger het Sacramentshuis, de plaats waarin de geconsacreerde hosties werden bewaard. Het Sacramentshuis is verdwenen, maar niet de acht engelen op de boog waaronder het huis stond. Die engelen zijn nooit gestopt het Heilig Sacrament te loven met hun spreuken. Al wel flink versleten, zijn ze in 1877 door Pierre Cuypers helemaal in het nieuw gestoken. Lees hun geschiedenis!
Het Westvenster
Voor de bouw van het Müller-orgel tegen de westgevel sierde een enorm westvenster de Bavokerk. Vooral ’s middags, als de zon er doorheen begon te schijnen werd her schip gehuld in een sprookjesachtig licht. Dit artikel laat zien hoe het venster eruit zag!
De betonplaat
Vanuit de kerk is het niet te zien, maar tegen de westgevel aan is in 1941 boven het orgel een enorme betonplaat aangebracht. Waar die plaat voor diende leest u in dit artikel!
“This old Bavo Church is like a Cathedral - very, very special!"
Wij Haarlemmers vergeten wel eens wat een topkerk we bezitten in de Oude Bavo op de Grote Markt. Daarom is het leuk de kerk eens te bekijken door de ogen van bezoekers die speciaal naar Haarlem komen om de kerk te zien. In dit geval John en Sheila Barnes uit het Engelse York…..
Een nieuwe plaquette voor Frans Hals
Het is overdreven om te stellen dat het een bedevaartsoord is, maar toeristen die de Grote Kerk bezoeken willen wel graag weten waar Haarlems beroemdste schilder Frans Hals begraven is. Vanaf 31 augustus is dat voor iedereen duidelijk zichtbaar. De plaats van het graf van Frans Hals is dan goed herkenbaar aan een geelkoperen plaquette.
Oud Bavoverhaal
Dit verhaal is afkomstig uit een onbekende publicatie van de Haarlemse katholieke uitgeverij ‘De Spaarnestad’.
Het romantische verhaal van misschien wel een eeuw oud, voert de Oude Architect van de Bavo op, die op een moment van wanhoop en twijfel hulp krijgt aangeboden van een zich aandienende jonggezel die al spoedig de werklust en het enthousiasme op het werk weet terug te brengen. De identiteit van de jongeling blijft onbekend…..